Cognitief sterke leerlingen in groep 1 en 2

Jonge kind – Leestips van de maand december 2025

Veel leraren weten dat cognitief sterke leerlingen andere onderwijsbehoeften kunnen hebben en dat zij op een andere manier leren (Bakx & Van Gerven, 2021). Tegelijkertijd is het in groep 1 en 2 lastig om cognitief sterke leerlingen goed te signaleren (Kieboom, 2015). De kenmerken van een ontwikkelingsvoorsprong kunnen heel verschillend zijn. Jonge kinderen kunnen zich snel aanpassen of gaan onderpresteren als ze geen uitdagend aanbod aangereikt krijgen (Lavrijsen, Sypré en Verschueren, 2022).

Juist omdat de kenmerken en daarmee de onderwijsbehoeften zo kunnen verschillen, is het voor deze doelgroep een puzzel om tot een passend aanbod te komen. Hoe speel je, met al die verschillende leerlingen in jouw groep, vroegtijdig in op de behoefte tot uitdaging? In deze leestips lees je er meer over. We beginnen met twee leestips over ontwikkelingsvoorsprong en vervolgens delen we handvatten voor een uitdagend aanbod in de klas. Dat hoeven geen grote veranderingen te zijn: vaak kun je binnen het bestaande aanbod al heel veel doen! 

“Dieper graven – verder springen – blijvend resultaat. Samen gaan we voor een stevige basis in de vroege kinderjaren.”

• Handvatten voor ontwikkelingsvoorsprong

  Het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ) ontwikkelde een brochure over jonge kinderen van wie de ontwikkeling sneller verloopt. Hiermee speelt NCJ in op de behoeften van professionals die werken met kinderen van 0-6 jaar. Zij willen vooral praktische handvatten: hoe herken je een ontwikkelingsvoorsprong, hoe ga je hierover in gesprek met ouders en hoe adviseer je hen?

• Snel van start: vroege predictoren van cognitieve begaafdheid bij kleuters

  Pedagogische Studiën beschrijft het onderzoek van Lavrijsen, Sypré en Verschueren (2022). Zij onderzochten de vroege signalen van cognitieve begaafdheid en of daarmee te voorspellen is dat leerlingen op latere leeftijd problemen ondervinden in hun schoolloopbaan. Met name een voorsprong op rekenen is goed vast te stellen. Daarnaast zijn kenmerken als toegewijde werkhouding en zelfstandig kunnen werken voorspellende signalen. Wanneer leerlingen in latere jaren problemen hadden, bleek dat in de kleuterjaren al signalen bekend waren.

• Dammen: een goede zet!

  Joke de Hoogh schreef in vakblad HJK (november 2025) een artikel over het gezelschapsspel dammen. Aan de hand van een praktijkvoorbeeld beschrijft de auteur hoe het spel dammen meerdere vaardigheden stimuleert bij jonge kinderen. Juist de afwisseling of combinatie van wat nodig is om het spel te kunnen spelen biedt uitdaging. Denk bijvoorbeeld aan taal, rekenen en sociale vaardigheden.

• Sterke rekenaars in het basisonderwijs

  Suzanne Sjoers maakte in 2025 een herziene druk van deze publicatie met de nieuwste inzichten en praktische voorbeelden die direct inzetbaar zijn in de praktijk. In de publicatie is specifiek aandacht voor de jongere leerlingen van de basisschool.

• Volgen en begeleiden van opvallend gedrag door spelbegeleiding

  Onze collega Tinka Hofmeijer schreef voor het blad Kleuterzaken (november 2025) een artikel over de spelbegeleiding van leraren. De kwaliteit van de begeleiding valt of staat met de kennis, houding en vaardigheden rondom spel die leraren hebben. Het artikel geeft handvatten om meer zicht te krijgen op het spelgedrag en niveau van de leerlingen. Een prettig inzicht wanneer je in spel uitdaging zoekt voor jouw cognitief sterke kleuters.

• Kennisrijke thema’s in de onderbouw  

  In kleutergroepen werken we vaak met thema’s. Thema’s die veel inhoud en verdiepingsmogelijkheden bieden, sluiten aan bij uiteenlopende interessegebieden van leerlingen en bieden uitdaging voor cognitief sterke leerlingen. In de whitepaper ‘Kennisrijke thema’s’, geschreven door onze collega Caroline van Leijenhorst, lees je hoe je zelf aan de slag kunt met kennisrijke en betekenisvolle thema’s in groep 1 en 2.

  De whitepaper verschijnt in januari 2026.

Andere interessante bronnen

• Via de websites van National Talent Centre Netherlands (NTCN), Kenniscentrum Hoogbegaafdheid en POINT013 vind je nog veel meer informatie en andere bronnen.
• Van NTCN verscheen in december 2025 het Basisboek (Hoog)begaafdheid voor po en vo. Meer informatie hierover vind je op deze website.

In maart 2025 stonden in de leestips het beredeneerd aanbod en het werken aan een stevige basis centraal. Die leestips zijn een mooie aanvulling op de tips van deze maand. Wanneer je zicht hebt op je aanbod, kun je namelijk gerichter nadenken over hoe je dit uitdagend aanvult.

Bronnen:

• Bakx, A. & Van Gerven, E. (2021). Hoe dan?! Pakkend Onderwijs voor begaafde leerlingen. Pica Onderwijsmanagement.

• Kieboom, T. (2015). Hoogbegaafd. Als je kind (g)een Einstein is. Lannoo.

• Lavrijsen, J., Sypré, S., & Verschueren, K. (2022). Snel van start: vroege predictoren van cognitieve begaafdheid bij kleuters. Pedagogische Studiën, 99(1). https://pedagogischestudien.nl/article/view/13724