Niet getekend is niet gerekend!
Rekenfeitje 17: Rekentekeningen helpen leerlingen toepassingsopgaven te begrijpen. Ze maken relaties en bewerkingen zichtbaar en ondersteunen het verbinden van concrete, schematische en abstracte niveaus.
Rekentekeningen helpen bij toepassingsopgaven
Een belangrijk onderdeel van het vak rekenen/wiskunde is het oplossen van formele rekenopgaven. Het uiteindelijke doel van rekenen/wiskunde is echter dat leerlingen formele rekenkennis flexibel kunnen toepassen. Voor veel leerlingen blijkt het maken van toepassingsopgaven vaak een hele opgave te zijn. Een rekentekening kan dan uitkomst bieden! Je leest het in dit rekenfeitje.
Wanneer een leerling vastloopt bij een toepassingsopgave, ligt het probleem vaak bij het verlenen van betekenis. Driekwart van de fouten ontstaat doordat leerlingen niet goed weten welke bewerking zij moeten uitrekenen; ze begrijpen de relaties tussen verschillende actoren en hoeveelheden niet goed (Wong & Ho, 2017). Begrijpen leerlingen bijvoorbeeld dat het totaal berekenen van vijf groepjes van vier leerlingen een vermenigvuldiging is? Of dat ze het verschil kunnen uitrekenen door getallen van elkaar af te trekken? Wanneer een leerling hier niet achter komt, kan de rekentekening, die de bewerking schematisch weergeeft, een handig hulpmiddel zijn (Van Groenestijn, Borghouts & Janssen, 2011).
Criteria van een goede rekentekening
Het maken van een rekentekening helpt leerlingen om het concrete, schematische en abstracte niveau van rekenopgaven met elkaar te verbinden en te begrijpen. Daarmee ondersteunt het de toepassing van de leerstof (Ros, Hickendorff, Keijzer & Van Luit; 2022). Borghouts (2019) geeft je vier handvatten waar een goede rekentekening aan moet voldoen:
- De tekening helpt je om tot antwoord te komen.
- Het is een abstracte weergave van het contextprobleem;
- Uit de tekening wordt helder om welke bewerking het gaat;
- Alle getallen uit de context zijn terug te vinden;
Kunnen jouw leerlingen nog geen tekening maken bij een toepassingsopgave? Leer ze het aan door hier expliciet aandacht aan te besteden. Vooral leerlingen met rekenproblemen profiteren van directe instructie op het uitrekenen van toepassingsopgaven in een concrete én symbolische representatie (NRO, 2023). Beredeneer hardop denkend hoe je de situatie met symbolen weer kunt geven. Terwijl je de denkstappen hardop modelt, schrijf je mee op het bord.
Een praktische tip: het kan heel helpend zijn om klassenafspraken te maken over de rekentekening. Laat de leerlingen bijvoorbeeld altijd cirkels tekenen, zodat ze niet elke les veel tijd kwijt zijn aan het tekenen van appels en peren.
Dus, ga je aan de slag met toepassingsopgaven? Onthoud dan: ‘Niet getekend, is niet gerekend!’
- Borghouts, C. (2019). Hoe leer je een goede rekentekening maken? En waarom is dat belangrijk? Panama Conferentie. Geraadpleegd op 26 november 2025, van https://panamaconferentie.sites.uu.nl/wp-content/uploads/sites/22/2019/03/Hoe-leer-je-een-goede-rekentekening-maken.-En-waarom-is-dat-belangrijk..pdf
- Groenestijn, M. van, Borghouts, C., & Janssen, C. (2012). Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie BAO, SBO, SO. Assen: Van Gorcum.
- Kennisrotonde (2023). Wat zijn effectieve manieren om kinderen aan te leren de juiste kale som uit een redactiesom te halen? (1e update) (KR.1452).
- Ros, B., Hickendorff, M., Keijzer, R., & van Luit, H. (2022). Leer ze rekenen: Praktische inzichten uit onderzoek voor leraren basisonderwijs. Didactief / Ten Brink Uitgevers.
- Wong, T. T.-Y., & Ho, C. S.-H. (2017). Component processes in arithmetic word-problem solving and their correlates. Journal of Educational Psychology, 109, 520-531
Onze adviseurs staan voor je klaar
Heb je vragen over (de verbetering van) het rekenonderwijs? Neem gerust contact op met onze onderwijsadviseurs.
Sara Brachten
Rekencongres – 17 maart 2026
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Rekenen/wiskunde.
Opleiding Rekenspecialist in het primair onderwijs
Rekencongres ‘Een doorgaande lijn in het rekenonderwijs’
Opleiding Rekenspecialist in het voortgezet onderwijs
Rekenfeitjes
Het vakgebied rekenen/wiskunde is enorm groot. Met onze rekenfeitjes geven we jou als leraar – kort maar krachtig – wat extra bagage mee om een goede rekenles te geven.
Het gebruik van voorbeelden tijdens de rekenles
Rekenfeitje 9: Help leerlingen de abstracte rekenwereld beter begrijpen door doelgericht voorbeelden te gebruiken – van uitgewerkte opgaven tot het modelleren en vergelijken van rekenconcepten.
Tijdig handelen bij rekenproblemen
Rekenfeitje 12: Voorkomen is beter dan genezen. Zorg voor voldoende rekentijd, extra instructie en ken de kenmerken van een goede rekenstart. Zo kun je rekenproblemen vroegtijdig voorkomen.
Waarom schatten helpt bij beter rekenen
Rekenfeitje 20: In de nieuwe kerndoelen wordt schatten meerdere keren genoemd. Maar als je het precies kunt uitrekenen, waarom zou je dan nog leren schatten? Je leest het in dit rekenfeitje.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Rekenen/wiskunde met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
Zelfregulerend leren in de reken- en wiskundeles
Het artikel beschrijft hoe zelfregulerend leren leerlingen helpt bij complexe rekenopgaven en motivatie. Julia Vrolijk laat zien hoe leraren deze vaardigheid doelgericht kunnen aanleren in de reken- en wiskundeles.
Hoe krijgen we die rekenresultaten omhoog?
Rekenresultaten verbeteren vraagt om gericht sturen op effectief rekenonderwijs. Dit artikel uit BSM geeft schoolleiders vijf praktische handvatten voor structurele en duurzaam betere rekenscores.
Uitgerekend de rekenspecialist!
Te weinig rekenspecialisten én te weinig tijd: in veel scholen ontbreekt rekenspecialistische kennis en uren. Waarom is juist de rekenspecialist zo onderbelicht, terwijl goed rekenonderwijs cruciaal is?
Meer over Rekenen/wiskunde
Wat zijn effectieve interventies om de leerlingresultaten binnen rekenen/wiskunde te verbeteren? Hoe ga je om met zwakke rekenaars? Hoe kies je een goede rekenmethode en implementeer je deze? En welke didactische aanpak werkt nu echt? Expertis werkt samen met scholen aan beter reken-wiskundeonderwijs.
