De drieslag ‘Ervaren, Verklaren, Verbinden’ bij meetkunde
Rekenfeitje 19: Door ervaren, verklaren en verbinden ontwikkelen leerlingen ruimtelijke vaardigheden en vergroten het getalbegrip.
Positieve effecten van oefenen ruimtelijke vaardigheden
Rekenlessen over meetkunde: hoe vaak geef jij ze? Wanneer de tijd schaars is, kiezen veel leraren eerder voor lessen over getalbewerkingen. Toch blijkt dat oefenen van ruimtelijke vaardigheden een positief effect heeft op het getalbegrip én op vaardigheden zoals optellen en aftrekken. Reden genoeg om meetkunde een stevigere plek te geven in het rekenonderwijs.
Door Julia Vrolijk
Vijf deelgebieden meetkunde
Eerst even over meetkunde. Dat bestaat uit vijf deelgebieden:
- Oriëntatie in de ruimte, bijvoorbeeld het lopen van een route;
- Viseren en projecteren, denk hierbij aan het werken met schaduwen;
- Transformeren, zoals bij spiegelen;
- Construeren, bijvoorbeeld het maken van een bouwplaat;
- Visualiseren en presenteren, zoals in een hoogteplattegrond.
De meeste onderwerpen lenen zich minder goed voor het werken in een werkboek en vragen om actieve, praktische lessen. Belangrijk daarbij is dat het niet blijft bij ‘leuke ervaringen’, maar dat leerlingen ontdekken wat deze ervaringen betekenen. Laat ze inzien dat hun bevindingen te generaliseren zijn en dat sommige meetkundige verschijnselen altijd gelden, bijvoorbeeld dat je met kijklijnen nooit om een hoekje kunt kijken. De drieslag ‘Ervaren, Verklaren, Verbinden’ helpt hierbij.
De drieslag ‘Ervaren, Verklaren, Verbinden’
Bij deze drieslag start het leren handelend. Vanuit concrete ervaringen worden leerlingen gestimuleerd om hun waarnemingen te verwoorden en te verklaren. Vervolgens verbinden zij deze inzichten aan representaties, begrippen en eerder opgedane kennis, waardoor het meetkundig inzicht zich verdiept.
Voorbeeld: werken met standpunten in de klas
Ervaren: Plaats een voorwerp, bijvoorbeeld een stoel, in de klas. Leerlingen nemen verschillende posities in en onderzoeken wat zij wel en niet kunnen zien.
Verklaren: Met vragen als Waarom zie je dit wel vanaf deze plek en dat niet? verwoorden leerlingen hun waarnemingen met begrippen als voor, achter, links, rechts, dichtbij, veraf en zichtbaar/verborgen.
Verbinden: Laat de ervaringen koppelen aan een plattegrond van de klas. Leerlingen ontdekken dat wat je ziet, samenhangt met je standpunt en hoe dit wordt weergegeven in een tekening. Zo verbinden zij hun ruimtelijk handelen aan een meetkundige representatie.
Beter gevoel voor ordening
Het werken aan ruimtelijk inzicht draagt bovendien bij aan het getalbegrip. Door aandacht voor posities, afstanden en verhoudingen ontwikkelen leerlingen een beter gevoel voor ordening. Dit ondersteunt het opbouwen van een mentale getallenlijn, waarop getallen een vaste plek hebben ten opzichte van elkaar. Zo begrijpen leerlingen beter dat vaardigheden zoals optellen en aftrekken bewegingen zijn langs die lijn en dat afstand ertoe doet.
Kortom: Wees je bewust van de waarde van goed meetkundeonderwijs. Juist door ervaren, verklaren en verbinden ontwikkelen leerlingen niet alleen ruimtelijke vaardigheden, maar werken ze ook nog eens aan het vergroten van het getalbegrip!
Hickendorff, M. & Kool, M.(2026). Leidraad betekenisvol en doelgericht reken-wiskundeonderwijs in groep 3-8. Nationaal Kennisinstituut Onderwijs. https://www.onderwijskennis.nl/node/7194
Uttal, D. H., Meadow, N. G., Tipton, E., Hand, L. L., Alden, A. R., Warren, C., & Newcombe, N. S. (2013). The malleability of spatial skills: A meta analysis of training studies. Psychological Bulletin, 139(2), 352-402. https://doi.org/10.1037/a0028446
Van den Heuvel-Panhuizen, M. & Buys, K. (2009). Jonge kinderen leren meten en meetkunde. Tussendoelen annex leerlijnen. Onderbouw basisschool. Wolters-Noordhoff.
Meer voorbeelden? Kijk op https://www.leraar24.nl/69958/zo-maak-je-abstracte-rekenbegrippen-concreet/
Onze adviseur staat voor je klaar
Heb je vragen over (de verbetering van) het rekenonderwijs? Neem gerust contact op met onze onderwijsadviseur.
Brenda van der Slikke
Rekencongres – 7 oktober 2026
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Rekenen/wiskunde.
Congres Basisvaardigheden
Opleiding Rekenspecialist in het primair onderwijs
Opleiding Rekenspecialist in het voortgezet onderwijs
Rekenfeitjes
Het vakgebied rekenen/wiskunde is enorm groot. Met onze rekenfeitjes geven we jou als leraar – kort maar krachtig – wat extra bagage mee om een goede rekenles te geven.
Zelfregulerend leren in de rekenles
Rekenfeitje 8: Leerlingen die strategieën voor zelfregulerend leren gebruiken, presteren beter. Model als leraar hoe plannen, monitoren en reflecteren helpt bij complexe rekenopgaven.
Conceptueel begrip versterkt de vaardigheid en andersom!
Rekenfeitje 10: Vaardigheid en conceptueel begrip versterken elkaar. Leg in je rekenles niet alleen de strategie uit, maar ook het ‘waarom’. Zo begrijpen leerlingen echt wat ze doen.
Waarom schatten helpt bij beter rekenen
Rekenfeitje 20: In de nieuwe kerndoelen wordt schatten meerdere keren genoemd. Maar als je het precies kunt uitrekenen, waarom zou je dan nog leren schatten? Je leest het in dit rekenfeitje.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Rekenen/wiskunde met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
Automatiseren in de rekenles
Anke Kregting legt uit waarom automatiseren essentieel is voor rekenontwikkeling en geeft praktische tips om dit effectief toe te passen in de dagelijkse rekenles.
Rekenachterstanden wegwerken doe je zo
Rekenachterstanden werk je weg met meer effectieve rekentijd. Onderwijsadviseur Julia Vrolijk deelt vijf duidelijke stappen: hiaten onderzoeken, plan maken, preteachen, instructie geven en monitoren.
Meer dan twee miljoen Nederlanders kunnen zich niet redden met cijfers
Laaggecijferdheid treft 2,1 miljoen Nederlanders. Dit artikel laat zien waarom effectief rekenonderwijs urgenter is dan ooit en biedt handvatten om leerlingen wél gecijferd te laten worden.
Meer over Rekenen/wiskunde
Wat zijn effectieve interventies om de leerlingresultaten binnen rekenen/wiskunde te verbeteren? Hoe ga je om met zwakke rekenaars? Hoe kies je een goede rekenmethode en implementeer je deze? En welke didactische aanpak werkt nu echt? Expertis werkt samen met scholen aan beter reken-wiskundeonderwijs.
