De drieslag ‘Ervaren, Verklaren, Verbinden’ bij meetkunde
Rekenfeitje 19: Door ervaren, verklaren en verbinden ontwikkelen leerlingen ruimtelijke vaardigheden en vergroten het getalbegrip.
Positieve effecten van oefenen ruimtelijke vaardigheden
Rekenlessen over meetkunde: hoe vaak geef jij ze? Wanneer de tijd schaars is, kiezen veel leraren eerder voor lessen over getalbewerkingen. Toch blijkt dat oefenen van ruimtelijke vaardigheden een positief effect heeft op het getalbegrip én op vaardigheden zoals optellen en aftrekken. Reden genoeg om meetkunde een stevigere plek te geven in het rekenonderwijs.
Door Julia Vrolijk
Vijf deelgebieden meetkunde
Eerst even over meetkunde. Dat bestaat uit vijf deelgebieden:
- Oriëntatie in de ruimte, bijvoorbeeld het lopen van een route;
- Viseren en projecteren, denk hierbij aan het werken met schaduwen;
- Transformeren, zoals bij spiegelen;
- Construeren, bijvoorbeeld het maken van een bouwplaat;
- Visualiseren en presenteren, zoals in een hoogteplattegrond.
De meeste onderwerpen lenen zich minder goed voor het werken in een werkboek en vragen om actieve, praktische lessen. Belangrijk daarbij is dat het niet blijft bij ‘leuke ervaringen’, maar dat leerlingen ontdekken wat deze ervaringen betekenen. Laat ze inzien dat hun bevindingen te generaliseren zijn en dat sommige meetkundige verschijnselen altijd gelden, bijvoorbeeld dat je met kijklijnen nooit om een hoekje kunt kijken. De drieslag ‘Ervaren, Verklaren, Verbinden’ helpt hierbij.
De drieslag ‘Ervaren, Verklaren, Verbinden’
Bij deze drieslag start het leren handelend. Vanuit concrete ervaringen worden leerlingen gestimuleerd om hun waarnemingen te verwoorden en te verklaren. Vervolgens verbinden zij deze inzichten aan representaties, begrippen en eerder opgedane kennis, waardoor het meetkundig inzicht zich verdiept.
Voorbeeld: werken met standpunten in de klas
Ervaren: Plaats een voorwerp, bijvoorbeeld een stoel, in de klas. Leerlingen nemen verschillende posities in en onderzoeken wat zij wel en niet kunnen zien.
Verklaren: Met vragen als Waarom zie je dit wel vanaf deze plek en dat niet? verwoorden leerlingen hun waarnemingen met begrippen als voor, achter, links, rechts, dichtbij, veraf en zichtbaar/verborgen.
Verbinden: Laat de ervaringen koppelen aan een plattegrond van de klas. Leerlingen ontdekken dat wat je ziet, samenhangt met je standpunt en hoe dit wordt weergegeven in een tekening. Zo verbinden zij hun ruimtelijk handelen aan een meetkundige representatie.
Beter gevoel voor ordening
Het werken aan ruimtelijk inzicht draagt bovendien bij aan het getalbegrip. Door aandacht voor posities, afstanden en verhoudingen ontwikkelen leerlingen een beter gevoel voor ordening. Dit ondersteunt het opbouwen van een mentale getallenlijn, waarop getallen een vaste plek hebben ten opzichte van elkaar. Zo begrijpen leerlingen beter dat vaardigheden zoals optellen en aftrekken bewegingen zijn langs die lijn en dat afstand ertoe doet.
Kortom: Wees je bewust van de waarde van goed meetkundeonderwijs. Juist door ervaren, verklaren en verbinden ontwikkelen leerlingen niet alleen ruimtelijke vaardigheden, maar werken ze ook nog eens aan het vergroten van het getalbegrip!
Hickendorff, M. & Kool, M.(2026). Leidraad betekenisvol en doelgericht reken-wiskundeonderwijs in groep 3-8. Nationaal Kennisinstituut Onderwijs. https://www.onderwijskennis.nl/node/7194
Uttal, D. H., Meadow, N. G., Tipton, E., Hand, L. L., Alden, A. R., Warren, C., & Newcombe, N. S. (2013). The malleability of spatial skills: A meta analysis of training studies. Psychological Bulletin, 139(2), 352-402. https://doi.org/10.1037/a0028446
Van den Heuvel-Panhuizen, M. & Buys, K. (2009). Jonge kinderen leren meten en meetkunde. Tussendoelen annex leerlijnen. Onderbouw basisschool. Wolters-Noordhoff.
Meer voorbeelden? Kijk op https://www.leraar24.nl/69958/zo-maak-je-abstracte-rekenbegrippen-concreet/
Onze adviseur staat voor je klaar
Heb je vragen over (de verbetering van) het rekenonderwijs? Neem gerust contact op met onze onderwijsadviseur.
Brenda van der Slikke
Rekencongres – 7 oktober 2026
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Rekenen/wiskunde.
Opleiding Rekenspecialist in het primair onderwijs
Rekencongres ‘Een doorgaande lijn in het rekenonderwijs’
Opleiding Rekenspecialist in het voortgezet onderwijs
Rekenfeitjes
Het vakgebied rekenen/wiskunde is enorm groot. Met onze rekenfeitjes geven we jou als leraar – kort maar krachtig – wat extra bagage mee om een goede rekenles te geven.
Rekenangst verminderen of voorkomen
Rekenfeitje 11: Rekenangst belemmert prestaties. Laat zien dat rekenen leuk is, bied structuur en succeservaringen, en geef feedback op inzet. Zo verminder je angst en vergroot je zelfvertrouwen.
1F of 1S – Wat is het verschil?
Rekenfeitje 16: 1F is het minimale rekenniveau dat elke leerling moet beheersen. 1S is het streefniveau en vraagt om complexer, abstracter en flexibeler rekenen in uiteenlopende situaties.
Tijdig handelen bij rekenproblemen
Rekenfeitje 12: Voorkomen is beter dan genezen. Zorg voor voldoende rekentijd, extra instructie en ken de kenmerken van een goede rekenstart. Zo kun je rekenproblemen vroegtijdig voorkomen.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Rekenen/wiskunde met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
Scholengroep GelderVeste investeert in effectief rekenonderwijs
Binnen Scholengroep GelderVeste werken scholen samen aan beter rekenonderwijs via ‘Rekenkracht!’. Met scholing, lesbezoeken en specialisten stijgt de kwaliteit en het eigenaarschap.
Uitgerekend de rekenspecialist!
Te weinig rekenspecialisten én te weinig tijd: in veel scholen ontbreekt rekenspecialistische kennis en uren. Waarom is juist de rekenspecialist zo onderbelicht, terwijl goed rekenonderwijs cruciaal is?
Hoe krijgen we die rekenresultaten omhoog?
Rekenresultaten verbeteren vraagt om gericht sturen op effectief rekenonderwijs. Dit artikel uit BSM geeft schoolleiders vijf praktische handvatten voor structurele en duurzaam betere rekenscores.
Meer over Rekenen/wiskunde
Wat zijn effectieve interventies om de leerlingresultaten binnen rekenen/wiskunde te verbeteren? Hoe ga je om met zwakke rekenaars? Hoe kies je een goede rekenmethode en implementeer je deze? En welke didactische aanpak werkt nu echt? Expertis werkt samen met scholen aan beter reken-wiskundeonderwijs.
