Versterk basisvaardigheden met de Datateam®methode in Kampen
In Kampen werken scholen en de bibliotheek gemeentebreed samen met de Datateam®methode om taal- en rekenvaardigheden te versterken door datagestuurde, duurzame interventies.
Scholen werken gemeentebreed samen aan de verbetering van basisvaardigheden
Hoe versterken we de basisvaardigheden van leerlingen? Voor veel scholen is dat een actuele vraag. In Kampen is gekozen voor een gemeentebreed onderwijsverbetertraject. Scholen (van diverse schoolbesturen) én de bibliotheek werken, onder begeleiding van Expertis Onderwijsadviseurs, met de Datateam®methode. “Met deze aanpak leer je keuzes te maken op basis van data en weg te blijven van aannames.”
Sinds de coronacrisis is het verbeteren van de taal- en rekenvaardigheden in het primair en voortgezet onderwijs een belangrijk issue. Zo ook in Kampen. De gemeente stelde, in afstemming met de schoolbesturen, NPO-geld beschikbaar om met behulp van de Datateam®methode het taal- en rekenonderwijs te versterken.
Met deze wetenschappelijk onderbouwde aanpak verzamelen en analyseren scholen relevante data, om vervolgens onderbouwde aanbevelingen te kunnen doen voor duurzame onderwijsontwikkeling in heel Kampen. Kortom: ze onderzoeken eerst wat de échte oorzaken van tegenvallende resultaten bij taal en rekenen zijn, om vervolgens effectieve interventies in te kunnen zetten.
Bernard van den Belt, wethouder Onderwijs in Kampen:
“Als wethouder heb ik de opdracht om ervoor te zorgen dat iedereen in Kampen in een kansrijke omgeving kan opgroeien. Toen de NPO-gelden beschikbaar kwamen, heeft de gemeente samen met het onderwijs nagedacht over de vraag waar we het geld voor zouden gaan inzetten. Op een van onze scholen was er al ervaring met de Datateam®methode. Toen ik erover hoorde, werd ik enthousiast. Deze beproefde methode zorgt ervoor dat er datagestuurd gewerkt wordt en kan tot effectieve interventies leiden, die de basisvaardigheden bevorderen. Dat gun ik onze kinderen en jongeren: ik wil dat ze zich goed kunnen ontwikkelen en dat ze een goede start in het voortgezet onderwijs maken.”
“Deze beproefde methode zorgt ervoor dat er datagestuurd gewerkt wordt”
Albertina Daalmeijer, directeur van IRIS Kindcentrum Morgenster en deelnemer aan het datateam van stichting IRIS:
“Toen onze bestuurder vertelde over de Datateam®methode ben ik me erin gaan verdiepen. Het leek me interessant en waardevol. Ik ben een startende schooldirecteur, en bij ons op school wilden we op veel fronten verbeteren. Alles wat mij kan helpen om effectief te werken aan het verhogen van de onderwijsopbrengsten grijp ik graag aan. Ik ben bovendien iemand die best gemakkelijk aannames doet. Met de Datateam®methode leer je om niet op basis van aannames, maar op basis van data keuzes te maken.”
“Alles wat mij kan helpen om effectief te werken aan het verhogen van de onderwijsopbrengsten grijp ik graag aan”
Annelies Terwisscha van Scheltinga, projectleider van het datateamtraject in Kampen en beleidsmedewerker Onderwijs & Kwaliteit bij stichting OOK:
“De openbare bibliotheek heeft in Kampen een belangrijk rol in het ontwikkelen van de taal- en leesvaardigheden van leerlingen. Het project ‘De bibliotheek op school’ is groot: elke basisschool heeft een afdeling van de bibliotheek in huis. Het is dan ook heel waardevol dat de bibliotheek deelneemt aan een van de datateams. Hierdoor weet de bibliotheek nu nog beter wat er speelt op de scholen als het gaat om taal/lezen en kan de bibliotheek de scholen nog beter ondersteunen.”
Marie-Claire Visser, rector van het Almere College:
“In ons datateam hebben twee vwo-leerlingen meegedaan, en dat maakt het traject extra speciaal. We vinden het belangrijk dat we onze leerlingen ook uitdagen op andere vlakken dan in de reguliere vakken, en dat kan op deze manier. Het werken met de methode was voor hen leerzaam, onder andere omdat ze volop onderzoeksvaardigheden hebben opgedaan. En ze vonden het heel leuk. Intern hebben we wat acties moeten doen om het mogelijk te maken. Zo hebben we een PTA-wijziging doorgevoerd, omdat de leerlingen dit deden in plaats van het maken van hun profielwerkstuk.”
Aan de slag met de Datateam®methode
Stichting Openbaar Onderwijs Kampen (OOK), IRIS (stichting voor christelijk onderwijs en opvang), het Almere College (school voor voortgezet onderwijs met een locatie in Kampen) én de Bibliotheek Kampen gingen er vorig schooljaar enthousiast mee aan de slag. Hoe gingen zij precies te werk? En wat bracht het werken met data de scholen?
In Kampen besloot men om drie zogeheten ‘datateams’ te vormen. In zo’n team zitten vier tot zes mensen die samenwerken aan de structurele oplossing van een onderwijsvraagstuk.
Samenstelling datateam
De samenstelling van een datateam kan heel verschillend zijn. Zo zitten in het datateam van stichting OOK vijf intern begeleiders (ib’ers); van elke school van de stichting één. In het datateam van stichting IRIS zitten naast een schooldirecteur, ib’ers en een leraar ook een medewerker van de openbare bibliotheek van Kampen. Het Almere College, tot slot, koos voor een datateam met leraren én twee leerlingen.
Acht vaste stappen
De drie datateams gingen elk aan de slag met de acht vaste stappen van de Datateam®methode:
Ze werden hierbij begeleid door Expertis. Zo was er een gezamenlijke, informatieve startbijeenkomst over de methode en werd elk datateam gecoacht. Ook begeleidde Expertis de overkoepelende stuurgroep, waarin elk datateam vertegenwoordigd is.
Kiezen van een onderwijsprobleem
Elk datateam startte met het kiezen van een onderwijsprobleem dat te maken had met de basisvaardigheden taal/lezen en rekenen. Om er vervolgens hypotheses bij te formuleren: wat zou de oorzaak van het probleem kúnnen zijn?
Het datateam van stichting OOK besloot het rekenonderwijs onder de loep te nemen. Met als doel dat zoveel mogelijk leerlingen aan het eind van de basisschool het streefniveau 1S halen.
Het datateam van stichting IRIS en de bibliotheek nam het technisch leesonderwijs als onderzoeksonderwerp, om eraan te kunnen bijdragen dat het merendeel van de leerlingen aan het eind van groep 3 AVI E3 of hoger haalt.
Het datateam van het Almere College tot slot besloot te onderzoeken hoe de resultaten bij wiskunde A verbeterd konden worden.
Verschillende data
Om de verschillende hypotheses te toetsen, gingen de datateams aan de slag met het verzamelen en analyseren van data. Bij de Datateam®methode kan het om heel verschillende soorten data gaan, afhankelijk van de hypothese. Er kunnen bijvoorbeeld toetsresultaten en uitstroomgegevens worden geanalyseerd. Ook kan er gebruikgemaakt worden van informatie uit gesprekken met leraren, leerlingen en ouders, gegevens over schoolloopbanen van leerlingen of de resultaten uit eigen (tevredenheids)onderzoeken. Datateams kunnen daarnaast putten uit wetenschappelijke literatuur.
Op basis van een analyse van de verzamelde data bepalen de datateams of zij hun hypothese aannemen of verwerpen. Als de hypothese klopt, worden vervolgens onderbouwde voorstellen voor effectieve maatregelen en interventies gedaan.
Concrete opbrengsten
Het datateamtraject in Kampen is nog in volle gang. Het ene datateam kan al aanbevelingen doen naar aanleiding van de analyse van data, terwijl het andere nader onderzoek gaat doen omdat de hypothese is verworpen.
De bedoeling is dat alle aanbevelingen uiteindelijk worden gedeeld met alle scholen in Kampen, onder andere in kwaliteitskaarten, zodat iedereen ervan profiteert en er gemeentebreed goed onderbouwde interventies worden ingezet, om het onderwijs duurzaam te verbeteren.
Onderzoek Universiteit Twente
Het datateamtraject in Kampen is op nog een andere manier heel waardevol. Terwijl de datateams volop bezig waren, heeft de Universiteit Twente (prof. dr. Kim Schildkamp, dr. Cindy Poortman en Myrthe Lubbers) onderzoek gedaan naar het effect van de methode. Er is niet alleen gekeken naar de invloed op de kwaliteit van het onderwijs en de rol van de leerlingen hierbij, maar ook naar de mate waarin de onderzoeksvaardigheden van de datateamdeelnemers zijn toegenomen. De verwachting is dat eind december 2024 de resultaten van dit onderzoek gepubliceerd zullen worden. Met als doel om – hoe kan het ook anders – ook van déze data volop te leren.
Deelnemers delen hun ervaring
Albertina Daalmeijer
Annelies Terwisscha van Scheltinga
Albertina Daalmeijer
Annelies Terwisscha van Scheltinga
Marie-Claire Visser
Annelies Terwisscha van Scheltinga
Albertina Daalmeijer
Meer lezen
- In het artikel ‘Hoe het Ichthus College de kracht van data inzette als sleutel tot beter onderwijs’ vertelt leraar en kwaliteitsmedewerker Matthijs Oosterhoff over zijn ervaringen met de Datateam®methode.
- In het artikel ‘Hoe datageletterd zijn jouw leraren?’ zoomt Expertis-directeur Gert Gelderblom in op datageletterdheid en de Datateam®methode.
Onze adviseurs staan voor je klaar
Wil jij aan de slag met de Datateam®methode? Neem vrijblijvend contact op met onze onderwijsadviseur.
Gert Gelderblom
Meer over de Datateam®methode
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen de thema’s Kwaliteitszorg en schoolontwikkeling en Bestuurlijk handelen en leiderschap.
Masterclass Professionele Schoolcultuur
Inspiratiesessie voor bestuurders
Leergang Onderwijskundig Leiderschap
Praktijkverhalen
Bekijk hier meer praktijkverhalen binnen dit thema.
Intern auditteam geeft boost aan onderwijskwaliteit
Interne audits versterken onderwijskwaliteit: scholen leren samen, verbeteren gericht en krijgen waardevolle inzichten dankzij getrainde auditteams binnen TrEf onderwijs.
Van lerende leerling naar lerende school
Basisschool Het Baken bouwt met Lesson Study aan een lerende schoolcultuur. Leraren ontwerpen, observeren en verbeteren samen lessen, wat leidt tot sterkere lessen en meer professionele groei.
Hoe vangen we gevluchte kinderen uit Oekraïne op?
Onderwijsbestuurders delen hoe scholen Oekraïense vluchtelingenkinderen opvangen: met samenwerking, zorgvuldige afstemming, taalklassen en steun voor leerlingen én gezinnen.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over de thema’s Kwaliteitszorg en schoolontwikkeling en Bestuurlijk handelen en leiderschap met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
Datagebruik leidt tot meer doordacht instructiegedrag
Gert Gelderblom onderzoekt hoe scholen data effectief kunnen inzetten om instructie te verbeteren. Goed datagebruik vraagt om analyse van oorzaken, niet snelle oplossingen.
Vooruitgaan door stil te staan
Veel besturen beginnen aan een nieuwe beleidsperiode. Door samen stil te staan bij waarden en koers ontstaan duidelijke, gedragen plannen. Zo wordt beleidsontwikkeling echt waarde(n)vol.
Het professionaliseren van leraren
Gert Gelderblom onderzoekt hoe gerichte professionalisering van leraren leidt tot beter leren van leerlingen en welke rol de schoolleider speelt in dit leerproces.
Meer over Bestuurlijk handelen en leiderschap
Goed onderwijs vraagt om goed bestuur. Onze adviseurs hebben een wetenschappelijke achtergrond én ze kennen alle lagen van het onderwijs van binnenuit.
Meer weten over Kwaliteitszorg en schoolontwikkeling
Heb je zicht op de onderwijskwaliteit van jouw school? Hoe kunnen we deze kwaliteit duurzaam verbeteren en risico’s op tijd signaleren? Expertis Onderwijsadviseurs werkt samen met scholen en besturen om de kwaliteitszorg verder te versterken.
Herregistratie Schoolleidersregister
Herregistreer je als schoolleider
Herregistreer je als schoolleider in het Schoolleidersregister PO én versterk de onderwijskwaliteit met ons brede aanbod aan gecertificeerde opleidingen en trainingen!
