Hoe basisschool De Maasoever werkt aan rust en duidelijkheid
‘Regie in de school’ op basisschool De Maasoever. Meer voorspelbaarheid en uniformiteit zorgen voor rust, veiligheid en duidelijkheid.
Leontine van den Houten (links) en Johanne Fransen.
“Zo doen wij het hier!”
In het ene lokaal klapt de leraar in de handen om de klas stil te krijgen, twee deuren verder klinkt er een belletje. En de ene leraar houdt een kind binnen als het duwt of schopt, terwijl de ander in gesprek gaat.
Tot voor kort had iedere leraar op basisschool De Maasoever in Spijkenisse eigen ‘maniertjes’ om gedrag te sturen. Het gaf leraren vrijheid, maar bij leerlingen leidde het vooral tot onrust en daardoor lekte er leertijd weg. Daarom kiest de school nu voor één doorgaande lijn, met voorspelbare routines en duidelijkheid bij ongewenst gedrag.
“Het was geen losgeslagen bende hoor, de basis was echt wel op orde,” lacht adjunct-directeur Leontine van den Houten. “Maar in elke klas golden nét weer andere afspraken. De ene leerkracht klapte, de ander gebruikte een belletje. Kinderen moesten telkens schakelen: wat moet ik hier doen om gewenst gedrag te laten zien?”
Leerkracht Johanne Fransen vult aan: “Bij ons op school wisselen de leerlingen ieder jaar van leerkracht en door wisselingen in de formatie gebeurt dat soms zelfs tussentijds. Nieuwe collega’s of invallers moesten steeds opnieuw uitzoeken wat de afspraken waren. We misten echt een doorlopende lijn. Als die er is, weten de leerlingen in elke klas precies wat er van ze verwacht wordt. Dat geeft rust.”
Naar één aanpak
Het team had al eerder stappen gezet richting sterker klassenmanagement. Nadat meerdere teamleden het boek Regie in de klas van Tom Bennett (vertaald door Gert Verbrugghen) lazen, oefenden zij met routines. “We kwamen erachter dat je veel meer met elkaar kunt opvangen als je klassenmanagement sterk staat ”, vertelt Leontine. “Maar het landde niet helemaal in het team. Sommige leerkrachten zijn er van nature al heel goed in en andere iets minder. En wat werkte in de ene klas, had in een andere groep veel minder effect.”
De school schakelde daarom Expertis in om samen te werken in het traject Regie in de school. Onderwijsadviseur Janske Hofman begeleidde dit traject en observeerde in meerdere klassen, om zo met het team te ontdekken wat werkte en wat beter kon. De verbeteringen zaten niet alleen in de aanpak van de leraren, maar ook in hoe de lokalen eruitzagen. Zo lag de instructietafel soms vol met schriften, waardoor eerst moest worden opgeruimd voordat de instructie kon beginnen. Dit soort details hebben invloed op het gedrag van de leerling, zag het team in. Leontine: “Het was heel fijn dat er zo met ons werd meegedacht. In de bijeenkomsten hadden we het over een professionele schoolcultuur en welk gedrag daarbij hoort. We kwamen al snel op het belang van uniformiteit. Als iedereen hetzelfde doet, zijn we voorspelbaar. En als leerlingen weten wat ze kunnen verwachten, hoeven ze niet te schakelen of af te wachten.”
Het gewenste gedrag moet je kinderen actief aanleren, weet Leontine. “We gaan er soms ten onrechte vanuit dat kinderen weten wat wij van ze verwachten, maar dat is misschien voor zestig procent van de kinderen zo. Veertig procent van de kinderen doet het niet automatisch. Daarom is voorspelbaarheid zo belangrijk.”
Nieuwe routines
De Maasoever legde nieuwe routines vast die in alle groepen zouden gelden: van het stilteteken ‘3-2-1’ tot ‘rustig lopen op de gang’ en ‘binnen is beginnen’. Johanne: “We hebben het elke keer herhaald: ‘Netjes lopen in de rij, rustig de trap af.’ Als dat niet gebeurde, gingen we weer terug naar de klas en moesten ze opnieuw de trap af. Het kost zeker veel tijd en geduld, maar uiteindelijk doen ze het allemaal en is er meer rust in de school.”
Om het voor leerlingen nog duidelijker én voorspelbaar te maken, maakte het team sommige klassenafspraken ook visueel. Johanne: “Als leerkracht wil je dat de leerlingen klaarzitten en naar het bord kijken, maar voor veel leerlingen was niet precies duidelijk welke stappen daar allemaal bij horen. Die hebben we visueel gemaakt op een poster. Als leerlingen nog met een pen aan het friemelen zijn, hoef je ze alleen maar even kort te attenderen op het teken ‘handen rustig’.”
Het 4-lademodel
In het team was ook behoefte aan duidelijkheid over hoe om te gaan met ongewenst gedrag. Daarom werkt de school nu met het 4-lademodel van Monique D’aes (2019), dat onderscheid maakt tussen ernstig en niet-ernstig gedrag en eenmalig en frequent gedrag. In het team werd besproken welk gedrag onder welke categorie valt en een stuurgroep, bestaande uit de didactisch coach, de IB’er, leerkrachten en adjunct-directeur, voegde alles samen. “Gelukkig zaten we als team op één lijn, dus er kwam een compleet plaatje uit waarmee we konden werken”, vertelt Leontine. “Wat ik prettig vind aan het 4-lademodel is dat je ermee voorkomt dat je vanuit emotie reageert. Want soms ben je echt boos als leerlingen iets doen wat niet kan. Met het model kun je dat even parkeren en bekijken: oké, dit is dit gedrag en daarbij past deze consequentie.” Duidelijkheid is ook veiligheid, merkt Leontine. “Je kan ongewenst gedrag nooit helemaal uitsluiten, maar je kunt er wel voor zorgen dat je het op een goede manier begrenst. Dat voelt duidelijk voor de een, en veilig voor de ander.”
Nu het 4-lademodel staat, werkt het team er hard aan om het goed in de vingers te krijgen. Johanne: “Iedereen vindt het fijn dat dit model er nu is, want daar was in het team de meeste behoefte aan. Het uitvoeren zal met vallen en opstaan gaan, maar dat hoort erbij.”
Het 4-lademodel
Het 4-lademodel is een methode om de ernst van een overtreding in kaart te brengen en vervolgens passend en menselijk op te treden (D’Aes, z.d.). In het model zijn overtredingen verdeeld in vier categorieën (de vier ‘lades’). In elke lade zitten maatregelen om gepast te reageren. Een school kiest zelf welke maatregel bij welk gedrag past.
Lade 1: Niet-ernstige overtredingen.
Lade 2: Niet-ernstig ongewenst gedrag dat vaker voorkomt
Lade 3: Ernstige eenmalige overtredingen.
Lade 4: Veelvoorkomende ernstige overtredingen.
Verandering is eng
Met de veranderingen bouwde het team voort op wat zij al hadden staan. Leontine: “Dat hebben we in het team ook steeds benadrukt: we doen niet ineens iets heel anders, maar zetten een mooie stap in iets waar we als team al heel lang zoekende in zijn.”
Toch was het voor een aantal collega’s wennen. “Regie in de school klinkt best strak, dus in het begin was er wel wat weerstand. Verandering is eng, zo zijn we nu eenmaal geprogrammeerd. Ze komen gewoon wat later in het proces mee. Wij waren als stuurgroep al wat stappen verder, doordat we er al veel over gesproken hadden met elkaar. Het is belangrijk om je dat te realiseren.”
Hoe de stuurgroep de mensen met weerstand toch meekreeg? Leontine: “We vragen altijd wat iemand nodig heeft om erin mee te gaan. Maar uiteindelijk zeggen we hetzelfde als tegen de kinderen: zo doen we het hier. Natuurlijk luisteren we en soms hebben collega’s een goed punt dat we kunnen meenemen. Ingewikkelder is het als mensen zeggen dat ze meegaan, maar dat dan toch niet gebeurt. Dan gaan we in gesprek om te kijken waar dat aan ligt en wat iemand écht nodig heeft.”
Puntjes op de i
Leontine ziet in de praktijk hoe groot het verschil al is met vroeger. “Als adjunct-directeur val ik weleens in en dat is een stuk makkelijker dan voorheen. Ik vroeg altijd: ‘wat zegt de juf als jullie stil moeten zijn?’ Omdat iedereen nu hetzelfde doet, hoef ik dat niet meer te vragen.” Johanne: “Nu willen we de puntjes op de i zetten. We hebben het over het gedrag van de leerlingen, maar het begint bij het gedrag van de leerkracht. De regels zijn nu wel duidelijk, maar het wordt nog niet consequent doorgevoerd. Dat is een proces en heeft tijd nodig.”
Veel meters maken dus, en ondertussen verdiept De Maasoever zich verder. De komende tijd neemt het team de vier gouden schoolregels onder de loep om te kijken of die nog wel passen bij wat de school écht belangrijk vindt. Daarnaast leert het team steeds meer over gedrag. Leontine: “Twee collega’s volgden een cursus traumasensitief lesgeven en daar nemen we de rest van het team in mee. Het vergroot het begrip voor bepaald gedrag: je keurt het gedrag niet goed, maar leert om met begrip en warmte te begrenzen.”
Ondertussen blijft de kracht van De Maasoever voor Leontine en Johanne: samenwerking. Leontine: “Er wordt weleens gemopperd, maar uiteindelijk staat iedereen klaar voor elkaar. Laatst hadden we een festival op school en toen alles ineens moest worden omgegooid omdat het regende, pak je dat echt samen op.” Johanne: “De collegialiteit is heel hoog. Ik hoef het niet eens te vragen of een collega neemt al iets van me over. We regelen het met elkaar: zo doen we dat op De Maasoever!”
- D’Aes, M. (z.d.). Sanctiebeleid op school: het 4-lademodel. Klasse. Geraadpleegd via: https://www.klasse.be/71186/sanctiebeleid-school-4-lademodel/
Onze adviseurs staan voor je klaar
Wil je meer informatie of heb je vragen? Neem gerust contact op met onze onderwijsadviseur.
Janske Hofman
Regie in de school
Praktijkverhalen
Bekijk hier meer praktijkverhalen binnen dit thema.
“Er heerst rust en dat maakt dat we beter werken en leren”
Basisschool De Gondelier versterkt met ‘Regie in de school’ het pedagogisch klimaat. Duidelijke regels en routines zorgen voor rust, eenheid in het team en meer focus op de ontwikkeling van leerlingen.
50 minuten les? Dat is 48 ½ minuut leren.
Op het Alfrinkcollege zorgen duidelijke routines, hoge verwachtingen en sterke didactiek voor rust en focus. Zo wordt in 50 minuten les maar liefst 48,5 minuut effectief geleerd.
‘Regie in de school’ programma brengt duidelijkheid
Met het programma Regie in de school creëerde Da Vinci College ISK duidelijke regels en routines. Dat zorgde voor meer rust, veiligheid en effectieve lestijd voor nieuwkomers.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Pedagogisch handelen met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
Poster ‘Acht bouwstenen voor een goede les’
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat bepaalde bouwstenen cruciaal zijn voor het effect van je les. Op deze poster lees je de inhoud van de bouwstenen én vind je verdiepende kennisclips en leestips.
Het belang van pedagogisch handelen (1)
Scholen besteden vaak te weinig aandacht aan pedagogisch handelen en schoolklimaat. Dit artikel benadrukt het belang hiervan en geeft richting aan schoolleiders en teams om gedrag en klimaat schoolbreed te versterken.
Aan de slag met co-teaching
Co-teaching is een krachtige, evidence-based aanpak om het vakmanschap van leraren te versterken. Wouter Siebers en Monique Teske delen hoe je dit effectief toepast.
Meer over Pedagogisch handelen
Ontdek hoe je kunt werken aan een goed pedagogisch klimaat, hoe je de school daarbij kunt ondersteunen en hoe je werkt aan sociaal veilige school. Expertis werkt samen met scholen en besturen die het pedagogisch handelen binnen de school willen versterken.
Rapport
Werken aan een positieve gedragscultuur
Beter onderwijs begint bij de schoolleider. De Nederlandse vertaling en bewerking van het rapport Creating a culture door Tom Bennett biedt een schat aan informatie en handreikingen voor schoolleiders.
