“De kwaliteit van mijn lessen is beter en ik geef relaxter les”
Leraar Elise Heshof past EDI toe in het voortgezet onderwijs en merkt dat haar lessen effectiever zijn. Ze geeft relaxter les, ziet haar leerlingen beter en behaalt hogere leerresultaten.
Expliciete Directe Instructie (EDI) in het voortgezet onderwijs
Leraar Elise Heshof was eigenlijk helemaal niet zo ontevreden over de manier waarop ze lesgaf. Toen ze kennismaakte met Expliciete Directe Instructie (EDI) en ze dit lesmodel begon toe te passen, opende dat haar ogen. “Ik geef nu relaxter en met meer plezier les. De kwaliteit van mijn lessen is beter en ik heb veel beter zicht op mijn leerlingen.”
Elise Heshof is leraar biologie (en geeft ook wiskunde) aan het Kesper College, een school voor voortgezet speciaal onderwijs in Gouda. Vorig jaar schoolde Expertis Onderwijsadviseurs alle leraren van deze school in Expliciete Directe Instructie en sindsdien past Elise deze aanpak toe in haar lessen. “Ik ben er heel enthousiast over”, zegt ze. Waar zit ‘m dat in?
Lesfasen en technieken
Expliciete Directe Instructie (EDI) is een onderbouwd, effectief lesmodel dat een aantal vaste lesfasen kent (zie kader). Als leraar leg je de lesstof expliciet uit, doe je nieuwe vaardigheden voor, oefen je samen met de leerlingen en geef je hun de gelegenheid om met elkaar te oefenen. In een EDI-les zet je bovendien steevast enkele belangrijke technieken in: je controleert steeds weer of leerlingen het hebben begrepen, betrekt en activeert hen nadrukkelijk, geeft hun feedback en herhaalt de lesstof.
Iets nieuws aanleren
Elise zet EDI volop in haar lespraktijk in. “Zeker als ik leerlingen iets nieuws aanleer, pas ik alle lesfases toe. Soms passen ze niet allemaal in één les, dan gebruik ik meerdere lessen.”
Ze noemt niet al haar lessen ‘EDI-lessen’. “Zo zie ik het niet”, geeft ze aan. “Maar de technieken en fases uit het lesmodel zet ik wel in – in de ene les meer dan in de andere. Ik stel mezelf vooral de vraag: hoe kan EDI mij helpen om mijn doel te bereiken? Dat betekent soms dat ik besluit op één fase te focussen.”
De lesfasen van EDI
- Voorkennis activeren – Je bouwt voort op wat leerlingen al weten.
- Het lesdoel – Je maakt duidelijk: wat wil ik dat de leerlingen leren?
- Instructie – Je legt expliciet uit en doet voor.
- Begeleide inoefening – Je oefent samen met de leerlingen.
- Kleine lesafsluiting – Je controleert of iedereen het zelfstandig kan.
- Zelfstandige verwerking – Je laat leerlingen die dat kunnen zelf verder oefenen.
- Verlengde instructie – Je geeft leerlingen die dat nodig hebben extra instructie en zo meer leertijd om de doelen te behalen.
- Verrijkte instructie – Je geeft extra uitdaging aan leerlingen die dit nodig hebben.
- Grote lesafsluiting – Je blikt terug op de les en kijkt vooruit naar de volgende les.
EDI is ontwikkeld door de Amerikaanse John Hollingsworth en Silvia Ybarra. Expertis maakte het lesmodel toegankelijk voor het onderwijs in Nederland.
“Zeker als ik leerlingen iets nieuws aanleer, pas ik alle lesfases uit EDI toe”
Groot verschil
Elise heeft – door EDI – kleine veranderingen in haar manier van lesgeven aangebracht, en ze merkt dat deze een groot verschil maken. Ze geeft een voorbeeld: “Als leraar ben je geneigd om in de les een vraag te stellen, en vervolgens de naam van een leerling te noemen. Of: eerst iemands naam te noemen en dan de vraag te stellen. Dit doe ik niet meer. Ik zeg heel bewust: ‘Ik ga zo een vraag stellen. Denk erover na. Ik kies daarna iemand die het antwoord mag geven.’ Het effect hiervan is dat iedereen meedoet, de betrokkenheid van leerlingen is veel groter.”
“Ook ben ik er nu alert op dat ik opdrachten sámen met de leerlingen maak en ze op het bord uitschrijf. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar dat is het niet, dat hoor ik ook van collega’s. In mijn biologielessen bijvoorbeeld deed ik dat niet altijd. Ik overschatte kinderen, ik dacht: moet ik dit nu uitleggen? Ja dus, want kinderen moeten nieuwe stof en vaardigheden nog leren!”
“Behalve dat leerlingen de lesstof beter gaan begrijpen, merk ik vooral in de brugklas dat het samendoen leerlingen vertrouwen geeft. En ikzelf zie nu veel sneller of de leerlingen het kunnen. Ik heb meer inzicht in waar de leerlingen staan.”
“Het samendoen geeft vooral leerlingen in de brugklas vertrouwen”
Verhelderend en verfrissend
“Voor de training was ik me er niet zo van bewust dat de kwaliteit van mijn lesgeven beter kon”, blikt Elise terug. “Nu vind ik het heel waardevol dat ik geleerd heb om EDI toe te passen. Ik wist eigenlijk niet dat ik er zoveel behoefte aan had, daar was ik verrast over! Net als iedereen ben ook ik een gewoontedier en val ik snel in patronen, ook bij het lesgeven. Het was daarom verhelderend en verfrissend om tijdens de training te horen hoe een goede les eruitziet, en ook om feedback op mijn lessen te krijgen. De tips die ik na de lesbezoeken kreeg waren bovendien heel praktisch. Dat is gewoon heel waardevol.”
“Ik vind het heel waardevol dat ik geleerd heb om EDI toe te passen. Ik wist niet dat ik er zoveel behoefte aan had”
Uitproberen
Is EDI moeilijk? “Niet als je de aanpak ziet als een hulpmiddel”, vindt Elise. Ze moedigt andere leraren aan om het gewoon te gaan proberen. “Dan krijg je er vanzelf vertrouwen in. Zo heb ik dat bijvoorbeeld ervaren bij het werken met wisbordjes. Ik dacht op een gegeven moment: ik ga ze gewoon gebruiken. Ik had in een biologieles aan een brugklas leerwerk gegeven en duidelijk gezegd: ik ga jullie overhoren. De les erna heb ik de wisbordjes ingezet. Daardoor kreeg ik heel snel zicht op wie het al kon en wie nog niet. Voorheen maakte ik kleine toetsjes, die ik daarna ook nog moest nakijken. Het werken met de wisbordjes kostte nog geen tien minuten. Dat pakte dus heel goed uit.”
Wisbordjes
Je kunt wisbordjes inzetten om te controleren of de klas de lesstof begrepen heeft. Zo werkt het:
- Je stelt een vraag, geeft leerlingen denktijd en laat ze het antwoord (met een uitwisbare stift) groot op het wisbordje schrijven.
- Vervolgens laten de leerlingen – nadat jij hiervoor het teken hebt gegeven – het bordje aan jou zien.
- Jij bekijkt wat is opgeschreven; je controleert zo snel en gemakkelijk of leerlingen de stof hebben begrepen.
- Je leest geen antwoorden hardop voor, maar vraagt enkele leerlingen (een toelichting bij) hun antwoord te geven.
- Vervolgens geef je daarop feedback en stel je vragen, zodat een gesprek op gang komt.
Nota bene: leerlingen werken berekeningen op papier uit. Het antwoord noteren ze groot op het wisbordje.
“Het werken met wisbordjes kostte nog geen tien minuten. Dat pakte heel goed uit”
Relaxter lesgeven
De biologie- en wiskundeleraar is enthousiast over het effect van EDI: “Ik zie dat de leerlingen de stof beter en sneller beheersen, en hogere resultaten behalen. Pasgeleden haalde een leerling bij wiskunde een 10. Daar was ik echt trots op!”
EDI heeft ervoor gezorgd dat Elise zelf bewust tijd inplant voor haar lesvoorbereidingen. “Dat maakt een heel groot verschil: de kwaliteit van mijn lessen is beter en ik geef ook veel relaxter les. Dat is heel fijn. Het is ook prettig dat ik de zekerheid heb, dat het goed is wat ik doe, want EDI is wetenschappelijke onderbouwd. Dat geeft zelfvertrouwen en zorgt ervoor dat ik meer plezier heb in mijn werk.”
“Ik zie dat de leerlingen de stof beter en sneller beheersen”
Leestips
Wil jij meer weten over EDI in het voortgezet onderwijs?
- Download onze gratis minigids Expliciete Directe Instructie in het voortgezet onderwijs.
Hierin lees je meer over de EDI-lesfasen, de bijbehorende technieken en hoe je zelf met EDI aan de slag kunt gaan. - Lees het blog Zo stel je vragen waar je leerlingen echt beter van worden! van onderwijsadviseur Michel Freriks.
- Of lees het boek Expliciete Directe Instructie in het vo van Marcel Schmeier.
Hierin staan alle lesfasen en technieken uitvoerig beschreven. Je krijgt bovendien veel tips, handreikingen en voorbeelden uit de praktijk. - Interessant is ook het artikel: Zes teamleden van Houtens volgden opleiding tot EDI-coach
Teamscholing
Wil je met jouw collega’s leren hoe je EDI toepast in de lespraktijk? Expertis verzorgt teamscholingen op maat, waar ook lesobservaties en feedbackgesprekken onderdeel van kunnen zijn.
Onze adviseurs staan voor je klaar
Heb je vragen of wil je sparren? Neem gerust contact op met onze onderwijsadviseur.
Koen Groenleer
Opleiding EDI-coach in het vo
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Didactisch handelen.
Opleiding EDI voor instromers
Opleiding EDI-coach in het primair onderwijs
Opleiding EDI-coach in het voortgezet onderwijs
Praktijkverhalen
Bekijk hier meer praktijkverhalen binnen dit thema.
Lindsy Böcker volgt de Opleiding EDI-coach: ‘Ik leer veel nieuwe dingen’
Lindsy Böcker volgt de opleiding tot EDI-coach om EDI op school te borgen. Ze leert effectiever coachen, gerichter observeren en collega’s actiever te begeleiden bij goed lesgeven.
Vakcollege Thamen volgt het leren met formatief handelen
Door formatief handelen kreeg Vakcollege Thamen beter zicht op wat leerlingen leren. Het helpt leraren om hen gerichter uit te dagen en de leskwaliteit te versterken.
Didactisch handelen versterken met EDI
Dalton Lyceum Barendrecht versterkte het didactisch handelen met EDI. Een gezamenlijke didactische taal, kleine aanpassingen in lessen en focus op effectiviteit zorgen voor actievere leerlingen en betere resultaten.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over didactisch handelen met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
GRRIM model
In deze kennisclip leggen we uit hoe het GRRIM-model leraren helpt om leerlingen stap voor stap verantwoordelijkheid te geven in het leerproces voor duurzaam leren.
Carol Ann Tomlinson deelt haar kennis over differentiatie
Carol Ann Tomlinson benadrukt dat effectieve differentiatie begint bij vertrouwen, formatief handelen en kennis van het curriculum om elk kind passend onderwijs te bieden.
Het succes van EDI verklaard
Ina Cijvat en Tony van Dalen bespreken waarom het EDI-lesmodel zo succesvol is en lichten de belangrijkste kenmerken van effectieve instructie uit het boek EDI 2.0 toe.
Meer over Didactisch handelen
Vanuit de wetenschap weten we: het versterken van de vaardigheden van de leraar verbetert de kwaliteit van het onderwijs en daarmee de leerresultaten van leerlingen. Expertis werkt aan de basis die iedere leraar nodig heeft. Van Expliciete Directe Instructie tot aan differentiatie en formatief handelen.
Verdiepen in Expliciete Directe Instructie (EDI)?
Expliciete Directe Instructie is een onderbouwd, effectief lesmodel dat hoge leerresultaten oplevert. Benieuwd naar de artikelen, kennisclips, whitepapers en minigidsen over EDI? Bekijk onze lees- en kijktips, laat je inspireren door andere scholen én ontdek hoe je EDI kunt toepassen in jouw onderwijs!
