Zelfsturing ontwikkelen in groep 1 en 2
Leestips april 2025: Zelfsturing in groep 1-2 is cruciaal voor latere schoolvaardigheden. Ontdek hoe je executieve functies versterkt, zoals focussen, volhouden en flexibel denken bij jonge kinderen.
Hoe kun je zelfsturing bij jonge kinderen stimuleren?
Het sturen van ons gedrag is ontzettend belangrijk om goed te kunnen functioneren in het dagelijkse leven. Hoe kun je zelfsturing bij jonge kinderen stimuleren? En waarom is het belangrijk om dat juist bij leerlingen in groep 1 en 2 te doen?
Zelfsturing wordt mogelijk gemaakt door verschillende denkprocessen die we samen ook wel executieve functies noemen. Leerlingen in groep 1 en 2 zitten in de meest kritische periode voor de ontwikkeling van die executieve functies (Shaul & Schartz, 2014). De prefrontale cortex (vooraan gelegen in onze hersenen) speelt hierbij een grote rol. In de kleuterleeftijd is de prefrontale cortex het meest vatbaar om executieve functies te ontwikkelen. Dan leren kinderen bijvoorbeeld om zich te focussen, afleidingen te weerstaan, hun beurt af te wachten, zich flexibel aan te passen aan wisselende activiteiten, door te zetten en meerdere opdrachten te onthouden (McClelland et al., 2014).
De ontwikkeling van executieve functies tijdens de kleuterleeftijd wordt als een belangrijke indicator gezien of een kind klaar is voor groep 3 (de term ‘schoolrijpheid’ wordt hier ook wel voor gebruikt) (Fitzpatrick et al., 2014; Shaul & Schwartz, 2014). Ook is de ontwikkeling van executieve functies direct gerelateerd aan lees- en rekenprestaties in het primair onderwijs (Bull et al., 2008; Shaul & Schwartz, 2014; Cragg & Gilmore, 2014; Blair & Razza, 2007; McClelland et al., 2007).
Kortom, er zijn veel redenen om de zelfsturing van leerlingen in groep 1 en 2 te stimuleren!
“Dieper graven – verder springen – blijvend resultaat. Samen gaan we voor een stevige basis in de vroege kinderjaren.”
Kleuters niet klaar voor school
Niet zindelijk, geen moment kunnen stilzitten, angstig, totaal geen aandacht hebben voor wat dan ook. Schoolleiders uit alle delen van Nederland signaleren – los van elkaar – dat kleuters steeds minder vaak ‘klaar’ zijn voor de basisschool. Wat is de achtergrond van deze trend en welke oplossingen zouden er kunnen zijn?
Executieve functies in ontwikkeling
Naarmate kinderen ouder worden, zijn ze steeds beter in staat om hun gedrag aan te sturen. Deze toename in zelfsturing is gerelateerd aan de ontwikkeling van executieve functies. In dit artikel lees je meer over de ontwikkeling van executieve functies bij jonge kinderen en hoe je executieve functies kunt stimuleren.
Let op, dit artikel is alleen beschikbaar voor abonnees.
Hoe werk je aan executieve functies in de kleuterklas?
Onderwijsmagazine Klasse legt uit wat executieve functies zijn, waarom het belangrijk is om hieraan te werken met kleuters én hoe je het verschil kunt maken voor kwetsbare kinderen in je klas. Bekijk ook zeker het inspirerende filmfragment!
Executieve functies in de kleuterklas
Hoe kun je executieve functies op een kwalitatieve manier versterken? Op de Vlaamse website Inspirerend Kleuteronderwijs vind je allerlei inspiratie en tips voor de praktijk. De inhoud van deze website is gebaseerd op resultaten van internationaal wetenschappelijk onderzoek. De onderzoekers lazen twaalf reviews over de stimulering van executieve functies en selecteerden vier succesvolle interventies. Zo brachten ze effectieve praktijken op het gebied van executieve functies in de kleuterklas samen. Vervolgens deden ze empirisch onderzoek in de praktijk (in Vlaanderen). Op basis van al dit onderzoek zijn er tips voor de praktijk geformuleerd.
Executieve functies in kaart gebracht
SLO schreef een handreiking over executieve functies. In elf kaarten lees je wat de verschillende executieve functies inhouden, maar ook hoe je kinderen kunt ondersteunen bij de ontwikkeling van de executieve functies en vaardigheden. SLO deelt daarnaast tips hoe je de ontwikkeling kunt stimuleren en welke spellen je kunt gebruiken om de vaardigheid te oefenen. De kaarten zijn in eerste instantie geschreven voor pedagogisch medewerkers en leraren van kinderen in de leeftijd van twee tot zeven jaar.
Hoe verbeter je de zelfregulatie van kleuters?
Jonge kinderen moeten nog leren om hun gedrag en emoties te reguleren. Wat kun je doen om ze te dit te leren? En waarom is dit belangrijk? Lees in deze blog meer over waarom zelfregulering zo essentieel is voor schoolsucces. De blog sluit af met drie tips om zelfregulatie thuis en op school te verbeteren.
- Blair, C., & Razza, R. P. (2007). Relating Effortful Control, Executive Function, and False Belief Understanding to Emerging Math and Literacy Ability in Kindergarten. Child Development, 78, 647-663. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2007.01019.x
- Bull, R., Espy, K. A., & Wiebe, S. A. (2008). Short-term memory, working memory, and executive functioning in preschoolers: Longitudinal predictors of mathematical achievement at age 7 years. Developmental Neuropsychology, 33(3), 205- 228.
https://doi.org/10.1080/87565640801982312 - Cragg, L., & Gilmore, C. (2014). Skills underlying mathematics: the role of executive function in the development of mathematics proficiency. Trends in Neuroscience and Education, 3(2), 63–68. https://doi.org/10.1016/j.tine.2013.12.001
- Fitzpatrick, C., McKinnon, R. D., Blair, C. B., & Willoughby, M. T. (2014). Do preschool executive function skills explain the school readiness gap between advantaged and disadvantaged children? Learning and Instruction, 30, 25-31. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2013.11.003
- McClelland, M. M., Cameron, C. E., Connor, C. M., Farris, C. L., Jewkes, A. M., & Morrison, F. J. (2007). Links between behavioral regulation and preschoolers’ literacy, vocabulary, and math skills. Developmental Psychology, 43(4), 947–959. https://doi.org/10.1037/0012-1649.43.4.947
- McClelland, M. M., Cameron, C. E., Duncan, R., Bowles, R. P., Acock, A. C., Miao, A., & Pratt, M. E. (2014). Predictors of early growth in academic achievement: the head-toes-knees-shoulders task. Frontiers in Psychology, 5. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2014.00599
- Shaul, S., & Schwartz, M. (2014). The role of the executive functions in school readiness among preschool-age children. Reading and Writing: An Interdisciplinary Journal, 27(4), 749–768. https://doi.org/10.1007/s11145-013-9470-3
Onze adviseur staat voor je klaar
De artikelen zijn voor jou geselecteerd door de jongekindexperts van Expertis. Zij zijn gespecialiseerd in het jonge kind en alles wat daarbij komt kijken. Onze onderwijsadviseurs adviseren je graag!
Kyra Laarveld
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Jonge kind.
Leergang Taal en het jonge kind
Masterclass Leidinggeven aan de onderbouw
Opleiding Jonge Kind Specialist
Jonge kind – Leestips van de maand
Iedere maand delen we een handig overzicht met leestips over alles wat ertoe doet op het gebied van het jonge kind. Bekijk onze selectie artikelen uit vakbladen, blogs en andere kanalen biedt voor een schat aan kennis en inspiratie voor een stevige, onderbouwde basis voor het jonge kind!
Spelbegeleiding van het jonge kind
Leestips oktober 2023: Ontdek hoe begeleid spel jonge kinderen helpt groeien. Lees over ‘Singeren’, nabijheid, en hoe spelverrijking taal-, reken- en sociaal-emotionele ontwikkeling versterkt.
Rekenontwikkeling
Leestips januari 2026: Over rekenontwikkeling in groep 1 en 2, met aandacht voor rekentaal, een rijke rekenomgeving en spelvormen die het rekenbegrip van jonge kinderen versterken.
Opbrengstbewust werken
Leestips november 2024: Spel en instructie versterken elkaar in groep 1-2. Lees hoe opbrengstbewust werken helpt om doelgericht te plannen, observeren en aansluiten bij wat jonge kinderen nodig hebben.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Jonge kind met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
‘Start al op jonge leeftijd met begrijpend luisteren’
Prof. dr. Paul van den Broek toont aan dat begripsontwikkeling al vroeg start. Door luisteren en verbanden leggen bouwen jonge kinderen aan verdiepend tekstbegrip.
Spel op de kaart
De kwaliteitskaart ‘Spel op de kaart!’ laat in één oogopslag zien wat belangrijk is bij spel en ondersteunt teams bij het voeren van gesprek, ontwikkelen van visie en bepalen van spelkwaliteit.
Spreken is zilver, gesprekken zijn goud
Niet alle kinderen groeien taalrijk op. Rijke gesprekken in de klas vergroten hun mondelinge taalvaardigheid én kansen. Leerkrachten kunnen zo elke leerling laten groeien.
Meer over het jonge kind
In de vroege kinderjaren wordt het fundament gelegd voor de verdere ontwikkeling. Of het nu gaat om het ontwikkelen van een visie en een beredeneerd aanbod of begeleiding bij het spelend leren, onze adviseurs zijn gespecialiseerd in het jonge kind. Samen werken we aan een beredeneerd aanbod met ruimte voor spel en instructie.
