Voor- en vroegschoolse educatie
Leestips januari 2024: Kwalitatieve vve voorkomt onderwijsachterstanden en bevordert taal-, reken- en sociaal-emotionele ontwikkeling. Lees hoe vroeg starten, kwaliteit en ouderbetrokkenheid het verschil maken.
Hoe kunnen we zorgen voor kwalitatief goede voor- en vroegschoolse educatie?
Voor- en vroegschoolse educatie (vve) wordt wereldwijd gezien als een effectieve onderwijsinterventie, mits de kwaliteit goed is. In Nederland wordt voor- en vroegschoolse educatie aangeboden aan kinderen die opgroeien in minder gunstige economische, sociale en/of culturele omstandigheden. Zij lopen door deze omstandigheden een risico op (beginnende) onderwijsachterstanden. Het gaat in Nederland om ongeveer 15 procent van alle peuters. Naar schatting volgt 83 procent van deze peuters voorschoolse educatie (Ministerie van SZW & Ministerie van OCW, 2020).
Het belangrijkste doel van voor- en vroegschoolse educatie is het voorkomen van onderwijsachterstanden en het zorgen voor een goede start van alle leerlingen in groep 1. Inhoudelijke doelen zijn bijvoorbeeld het ontwikkelen van kennis en vaardigheden op het gebied van rekenkundige concepten en handelingen, taalbegrip, woordenschat, fonemisch bewustzijn, sociaal-emotioneel gedrag en zelfregulatie.
In de teksten en podcasts die we deze maand tippen (en ook in onze leestips van januari 2023) lees je meer over hoe we kunnen zorgen voor kwalitatief goede voor- en vroegschoolse educatie.
“Dieper graven – verder springen – blijvend resultaat. Samen gaan we voor een stevige basis in de vroege kinderjaren.”
Voor- en vroegschoolse educatie van goede kwaliteit
Wat is voor- en vroegschoolse educatie van goede kwaliteit? Uit verschillende onderzoeken komen verschillende effectieve kenmerken naar voren. De duur en de intensiteit van een vve-programma doen ertoe. Uit onderzoek blijkt dat kinderen die vroeg starten (tussen hun tweede en derde levensjaar) daar op lange termijn meer van profiteren (Ackerman, 2021; Loeb et al., 2007). En als deze kinderen dan ook nog een langdurig programma volgen (minimaal twee jaar) is het effect nog groter (Barnett & Jung, 2021; McCormick Center For Early Childhood Leadership, 2020; Wen et al., 2011).
Er is nog geen eenduidig antwoord op de vraag hoe frequent vve moet worden aangeboden (bijvoorbeeld: één dag of een halve dag in de week) om het grootste effect te bereiken. De uitkomsten uit onderzoeken zijn hierover wisselend of niet eenduidig (Felfe & Zierow, 2017; McCormick Center For Early Childhood Leadership, 2020). We weten wel dat vooral de educatieve kwaliteit van groot belang is. Denk hierbij aan warme, positieve en stimulerende interacties tussen de pedagogisch medewerkers en de kinderen, en een aanbod van stimulerende activiteiten.
Daarnaast wordt meer bereikt op het gebied van taal en rekenen als er met een doelgericht programma wordt gewerkt. Ook is het belangrijk dat de groepen niet te groot zijn, zodat er veel interactie kan plaatsvinden. Kinderen leren meer in heterogene groepen dan in homogene groepen en ouderbetrokkenheid heeft een positieve invloed. In het artikel De impact van voorschoolse educatie op de website onderwijskennis.nl lees je meer hierover. Onderzoekers beschrijven onder andere wat de effecten van voorschoolse educatie zijn en wat bijdraagt aan die effectiviteit.
Kansrijke aanpak: werken met een vve-programma
Werken met een vve-programma is geen garantie op succes. Maar een programma kan wel degelijk een positief effect hebben op de kwaliteit van de uitvoering van vve en op de ontwikkeling van kinderen, mits aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Het gaat dan minstens om:
– een goede uitvoering van het programma;
– blijvende professionalisering van het team;
– de samenwerking met ouders;
– hoge verwachtingen van de professional.
Een vve-programma ondersteunt de samenwerking tussen professionals binnen de voor- of vroegschool, maar ook de doorgaande lijn van de peutergroep naar groep 1 en 2. Daarnaast kan het samenwerken met ouders een impuls krijgen door het programma, bijvoorbeeld omdat professionals uitleggen wat ze doen en waarom. Annerieke Boland, lector Jonge kind aan hogeschool IPABO, schrijft onder andere hierover op onderwijskennis.nl.
De toegevoegde waarde van voor- en vroegschoolse educatie
In deze podcast spreekt Tjip de Jong met Paul Leseman, Cathy van Tuijl (onze professional leader) en Anita Derks over voor- en vroegschoolse educatie. De vraag die zij verkennen: hebben kinderen baat bij vve en zo ja, hoe? Er wordt een brug geslagen tussen actueel wetenschappelijk onderzoek en de dagelijkse praktijk. Zo wordt een recent onderzoek, uitgevoerd door het Kohnstamm Instituut en de Universiteit Utrecht, besproken in deze podcast. Op de webpagina van deze Tjipcast-aflevering kun je doorklikken naar de resultaten van dit onderzoek.
Kennisrotonde: wanneer starten met vve?
Is er een omslagpunt in de ontwikkeling van peuters (en zo ja, op welke leeftijd?) waarna effectieve ontwikkelingsstimulering in groepen mogelijk is? Deze vraag is gesteld aan de Kennisrotonde, een initiatief van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. Om de cognitieve, sociale en taalontwikkeling van kinderen te stimuleren, kun je het beste tussen het tweede en derde levensjaar met voorschoolse educatie starten. Dit blijkt uit Europees onderzoek naar voorschoolse educatie en opvang. In Noorwegen is onderzocht wat de effecten zijn bij kinderen die al vanaf anderhalf jaar oud met een vve-programma starten. Deze jonge kinderen profiteren van ontwikkelingsstimulering in kleine groepen. De effecten van ontwikkelingsstimulering in groepen hangen overigens sterk samen met de kwaliteit van de aangeboden voorschoolse educatie.
Doorgaande ontwikkelingslijn
Op verschillende plekken in het land zijn kindcentra ontstaan waarin peuterwerk, dagopvang en basisonderwijs samenwerken. Ook werken kinderopvanginstellingen en basisscholen steeds vaker samen wanneer zij niet gehuisvest zijn in één pand. Er worden afspraken gemaakt om de overgang te verkleinen en een doorlopende ontwikkeling van kinderen (van de peuter- naar de kleuterperiode) te ondersteunen. Deze intensieve samenwerking bevordert onder meer een sociaal-emotioneel zachte landing van kinderen (Schwartz et al., 2018). Dorien Stolwijk schrijft hierover in het artikel Doorgaande ontwikkelingslijn in het tijdschrift HJK.
Let op, dit artikel is alleen beschikbaar voor abonnees.
Onze adviseur staat voor je klaar
De artikelen zijn voor jou geselecteerd door de jongekindexperts van Expertis. Zij zijn gespecialiseerd in het jonge kind en alles wat daarbij komt kijken. Onze onderwijsadviseurs adviseren je graag!
Kyra Laarveld
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Jonge kind.
Leergang Taal en het jonge kind
Masterclass Leidinggeven aan de onderbouw
Opleiding Jonge Kind Specialist
Jonge kind – Leestips van de maand
Iedere maand delen we een handig overzicht met leestips over alles wat ertoe doet op het gebied van het jonge kind. Bekijk onze selectie artikelen uit vakbladen, blogs en andere kanalen biedt voor een schat aan kennis en inspiratie voor een stevige, onderbouwde basis voor het jonge kind!
Omgaan met diversiteit
Leestips december 2024: Diversiteit in de klas vraagt om herkenbare boeken, materialen en rolmodellen. Lees hoe je met aandacht voor identiteit en inclusie werkt aan een positief zelfbeeld.
De ontwikkeling van schrijfmotoriek
Leestips april 2023: Schrijven blijft belangrijk! Ontdek hoe grove en fijne motoriek samen de schrijfontwikkeling ondersteunen en hoe je jonge kinderen voorbereid op soepel en effectief leren schrijven.
Het belang van een doelgericht aanbod
Leestips maart 2023: Doelgericht werken in de onderbouw vraagt om bewuste keuzes. Lees over fonemisch bewustzijn, kindvolgsystemen en hoe doelen houvast bieden bij een rijk en doordacht aanbod.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Jonge kind met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
Whitepaper ‘Opbrengstbewust werken in groep 1 en 2’
Werken aan goede schoolresultaten begint al in groep 1 en 2. Hoe kom je tot een opbrengstbewust beredeneerd aanbod in de kleutergroepen? Deze whitepaper geeft concrete handvatten.
Preventief handelen
Kyra Laarveld laat zien waarom preventief handelen in groep 1-2 zo belangrijk is en hoe je met verschillen tussen leerlingen omgaat, zodat ieder kind eerlijke ontwikkelkansen krijgt.
Observeren van ontwikkelingslijnen: zo doe je dat!
Observeren is geen momentopname, maar een doorlopend proces. Dit artikel laat zien hoe je tijdens spel en activiteiten doelgericht ontwikkelingslijnen volgt. Zonder afvinklijstjes en direct toepasbaar.
Meer over het jonge kind
In de vroege kinderjaren wordt het fundament gelegd voor de verdere ontwikkeling. Of het nu gaat om het ontwikkelen van een visie en een beredeneerd aanbod of begeleiding bij het spelend leren, onze adviseurs zijn gespecialiseerd in het jonge kind. Samen werken we aan een beredeneerd aanbod met ruimte voor spel en instructie.
