Taalonderwijs in groep 1 en 2
Leestips juni 2025: Ontdek hoe je taalonderwijs in groep 1 en 2 versterkt – van woordenschat tot taal in spel – met praktische handvatten voor betekenisvol, rijk en interactief taalonderwijs.
Veelzijdigheid van het taalonderwijs
Van woordenschat tot begrijpend luisteren en van gesprekken voeren tot taal in spel: het taalonderwijs in groep 1 en 2 bevat veel aspecten. De veelzijdigheid van het taalonderwijs in de onderbouw draagt bij aan een brede taalontwikkeling, maar hoe maak je dit concreet? Deze leestips helpen je op weg om taalonderwijs in groep 1 en 2 goed vorm te geven.
Elk aspect van het taalonderwijs is belangrijk om aandacht aan te besteden. Zo is woordenschat een belangrijke voorspeller voor het schoolsucces. Toch hebben kinderen uit achterstandssituaties bij de start van de basisschool al een veel kleinere woordenschat dan kinderen uit taalrijke omgevingen (Hart & Risley, 2003). Ook begrijpend luisteren is een belangrijke voorwaarde voor de ontwikkeling van taal- en leesvaardigheid. Begrijpend luisteren in groep 1 en 2 voorspelt het leesbegrip in groep 4 en 5 (Lepola et al., 2016). Het voeren van goede gesprekken met kinderen van hoge (taal)kwaliteit en kinderen met elkaar te laten spreken (en te spelen) is de sleutel tot (taal)succes (Strik & Schoemaker, 2018).
“Dieper graven – verder springen – blijvend resultaat. Samen gaan we voor een stevige basis in de vroege kinderjaren.”
Betekenisvol en functioneel taalonderwijs in groep 1-2
Deze nieuwe leidraad van het NRO ondersteunt scholen, leraren, team- en schoolleiders om hun taalonderwijs in groep 1-2 op een betekenisvolle en functionele manier vorm te geven. Op die manier kunnen kleuters, aansluitend bij hun leefwereld, goed leren spreken en luisteren en de basis leggen voor lezen en schrijven. De kennis in deze leidraad is gebaseerd op internationale wetenschappelijke literatuur. Op basis van deze literatuur zijn er zes didactische aanbevelingen uitgewerkt:
- Maak het taalonderwijs betekenisvol en functioneel
- Grijp elke kans op taalbevordering
- Bevorder rijke taalproductie van leerlingen
- Ondersteun risicoleerlingen adequaat
- Betrek de thuisomgeving van leerlingen bij hun taalontwikkeling
- Zorg voor de voorwaarden op schoolniveau
Bij alle aanbevelingen staan concrete materialen en activiteiten vermeld, zoals checklists en werkvormen om individueel of met (een deel van) het schoolteam uit te voeren.
Effectieve manieren voor het taalonderwijs in groep 2
Wat zijn effectieve manieren om goed taalonderwijs te geven in groep 2, zodat kinderen goed voorbereid instromen in groep 3?
Mondeling taalgebruik vormt de basis voor verdere (taal)ontwikkeling. Leraren kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van taalgebruik door kinderen gesprekken te laten voeren binnen voor hen betekenisvolle activiteiten. Kinderen die bijvoorbeeld ‘in een winkel’ spelen, gebruiken de taal die past bij het aanprijzen en het verkopen van producten. In dit antwoord van de Kennisrotonde van het NRO lees je welke effectieve manieren er zijn om goed taalonderwijs in groep 2 te geven.
Taal in spel
Op deze site vind je een praktische aanpak voor peuter- en kleutergroepen om tijdens doen-alsof-spel te werken aan zowel spel- als taalontwikkeling. Aan de hand van tien kernelementen, ondersteund door filmfragmenten en kijkvragen, kun je heel concreet werken aan de taal-, denk- en spelontwikkeling van jonge kinderen.
Beïnvloedt schermgebruik de taalontwikkeling van kleuters?
De Vlaamse VRT-serie ‘Factcheckers’ onderzocht of schermgebruik de taalontwikkeling van kleuters beïnvloedt. Leren kinderen woorden via een kinderapp op de iPad of leren ze meer van rijke interactie in een betekenisvolle context? Het is klein experiment, maar de factcheckers halen alles uit de kast. En niet erg verrassend: de kleuters leerden veel meer woorden in een betekenisvolle context met rijke interactie!
Taal in de kleuterklas
Hoe kun je kwalitatief en inspirerend taalonderwijs verzorgen? De praktijktips van deze Vlaamse website zijn gebaseerd op resultaten van internationaal wetenschappelijk onderzoek. De tips kregen meer aandacht in deze gids wanneer bleek dat Vlaamse kleuterleraren de praktijken minder vaak uitvoeren, wanneer de kwaliteit van de uitvoering niet optimaal is, of wanneer leraren zichzelf minder competent inschatten.
Bekijk onze eerdere leestips
Onze eerdere leestips zijn een mooie aanvulling op de leestips van deze maand.
- In de leestips van september 2024 stond de kracht van voorlezen centraal
- In mei 2023 gingen de leestips over mondelinge taalontwikkeling bij jonge kinderen
- Hart, B., & Risley, T. R. (2003). The early catastrophe. The 30 million word gap. The American Educator, 27(1), 4–9. https://eric.ed.gov/?id=EJ672461
- Lepola, J., Lynch, J., Kiuru, N., Laakkonen, E., & Niemi, P. (2016). Early oral language comprehension, task orientation, and foundational reading skills as predictors of grade 3 reading comprehension. Reading Research Quarterly, 51(4), 373-390. https://doi.org/10.1002/rrq.145
- Strik, A. & Schoemaker, J. (2018). Interactievaardigheden. Een kindvolgende benadering. BSL.
Onze adviseur staat voor je klaar
De artikelen zijn voor jou geselecteerd door de jongekindexperts van Expertis. Zij zijn gespecialiseerd in het jonge kind en alles wat daarbij komt kijken. Onze onderwijsadviseurs adviseren je graag!
Kyra Laarveld
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Jonge kind.
Opleiding Jonge Kind Specialist
Leergang schrijfonderwijs
Opleiding Specialist Nieuwkomersonderwijs
Jonge kind – Leestips van de maand
Iedere maand delen we een handig overzicht met leestips over alles wat ertoe doet op het gebied van het jonge kind. Bekijk onze selectie artikelen uit vakbladen, blogs en andere kanalen biedt voor een schat aan kennis en inspiratie voor een stevige, onderbouwde basis voor het jonge kind!
Zelfsturing ontwikkelen in groep 1 en 2
Leestips april 2025: Zelfsturing in groep 1-2 is cruciaal voor latere schoolvaardigheden. Ontdek hoe je executieve functies versterkt, zoals focussen, volhouden en flexibel denken bij jonge kinderen.
Een goede start
Leestips september 2022: Hoe geef je jonge kinderen een goede start? Ontdek hoe spelend leren, kansrijk onderwijs en een sterke basis in taal en rekenen het verschil maken in de kleuterjaren.
Een vroege leesstart geeft voorsprong
Leestips oktober 2022: Vroeg voorlezen loont! Lees hoe Boekstart, digitale prentenboeken en expliciete instructie in fonemisch bewustzijn bijdragen aan taalontwikkeling en kansengelijkheid.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Jonge kind met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
Instructieteksten
Boek van de maand december 2023: Instructieteksten helpen leerlingen taken stap voor stap uit te voeren. Deze Close Reading-lessenserie laat hen kenmerken, bruikbaarheid en kritische leeshouding ontdekken.
Bij mij thuis!
Boek van de maand september 2023: Boeken en lessen bij het Kinderboekenweek-thema Bij mij thuis! – over samen bouwen, families, thuisgevoel en wat een fijne plek écht betekent.
Op ontdekkingsreis door de natuur
Boek van de maand november 2020: Peter Wohlleben is boswachter en maakt in zijn boeken het bos meer dan alleen een verzameling bomen. Hij maakt het bos spannend.
Meer over het jonge kind
In de vroege kinderjaren wordt het fundament gelegd voor de verdere ontwikkeling. Of het nu gaat om het ontwikkelen van een visie en een beredeneerd aanbod of begeleiding bij het spelend leren, onze adviseurs zijn gespecialiseerd in het jonge kind. Samen werken we aan een beredeneerd aanbod met ruimte voor spel en instructie.
