Schermgebruik
Leestips januari 2025: Overmatig schermgebruik vergroot risico op taal-, slaap- en gedragsproblemen. Ontdek wat gezond mediagebruik is en hoe jij ouders helpt bij bewuste mediaopvoeding.
Hoe draag je als onderwijsprofessional bij aan goede mediaopvoeding?
In de media wordt geregeld gesproken over het vele schermgebruik van jonge kinderen en de negatieve effecten daarvan. Wat zijn de effecten precies? En hoe kun jij als onderwijsprofessional bijdragen aan een goede mediaopvoeding van kinderen, waarbij schermgebruik de ontwikkeling niet in de weg staat?
Veel schermgebruik zorgt voor een groter risico op bijziendheid, beweegarmoede, taalachterstanden, gedragsproblemen, slaapklachten en concentratiestoornissen (o.a.: Kras, 2024). De WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) adviseert daarom om kinderen in hun eerste twee levensjaren überhaupt niet in aanraking te laten komen met schermen. Kinderen van twee tot vijf jaar zouden tot maximaal één uur per dag een scherm kunnen gebruiken. Maar ook bij kinderen die ouder zijn dan vijf is het advies om voorzichtig en matig te zijn met schermgebruik, tot maximaal twee uur per dag (Nederlands Jeugdinstituut, z.d.).
Hoe gaan gezinnen om met schermen? Wat zijn de effecten van schermgebruik bij jonge kinderen exact? En hoe help je als onderwijsprofessional ouders/verzorgers die vragen hebben over schermgebruik? In de leestips van deze maand duiken we dieper in dit onderwerp.
“Dieper graven – verder springen – blijvend resultaat. Samen gaan we voor een stevige basis in de vroege kinderjaren.”
Kijken naar schermen is niet goed voor jonge kinderen
Nieuw onderzoek levert nóg meer bewijs dat het kijken naar schermen slecht is voor jonge kinderen. Ook al kijken peuters maar weinig naar beeldschermen, dan nog reageren ze minder goed op zintuiglijke ervaringen (dus: op wat ze horen, zien, voelen en proeven). In het artikel Kijken naar schermen écht niet goed voor jonge kinderen in het vakblad Vroeg lees je over de risico’s van (overmatig) schermgebruik bij jonge kinderen.
Onderzoek naar mediagebruik in gezinnen
Sinds 2012 initieert Netwerk Mediawijsheid elk jaar het zogeheten Iene Miene Media-onderzoek. Dit is een grootschalige monitor naar het mediagebruik in gezinnen met jonge kinderen tot en met zes jaar. In 2024 lag de nadruk van het verdiepende onderzoek op ontspannen met media. Hierin wordt verkend hoe jonge kinderen zich ontspannen, welke rol digitale media hierbij spelen en hoe deze invloed hebben op hun gedrag. Opmerkelijk is dat activiteiten zonder schermen, zoals spelen, sporten en lezen, voornamelijk samen met een ouder plaatsvinden. Dit staat in contrast met het gebruik van digitale media: meer dan 60 procent van de jonge kinderen maakt gebruik van digitale media zonder begeleiding van hun ouders.
Naar aanleiding van dit onderzoek geeft het Netwerk Mediawijsheid (in samenwerking met de Media Ukkie Dagen) tien tips om in gezinnen verantwoord te ontspannen met media.
Kijktip: Kassa
De Nederlandse babybreinspecialist Marion van den Heuvel en de Belgische kinderpsychiater Theo Compernolle ontmoeten elkaar voor een aflevering van het televisieprogramma Kassa in het onderzoekslaboratorium van Tilburg University. Ze analyseren daar de impact van de tablet op het gedrag van peuters. “Kinderen veranderen in zombies.”
Kijktip: Arjen Lubach
Arjen Lubach besteedde in zijn avondshow (op 14 oktober 2024) aandacht aan het onderwerp ‘peuter-tv’. In het item zet hij uiteen hoe druk peuter-tv is geworden en dat deze hysterische programma’s zorgen voor stress, verslaving en andere problemen bij jonge kinderen.
In gesprek met ouders over digitale media
Als professional kun je ouders van jonge kinderen helpen een gezonde balans te creëren tussen bewegen en stilzitten, eventueel in combinatie met het gebruik van digitale media. In het artikel In gesprek met ouders over bewegen en digitale media (op de website Alles over sport, van het ministerie van VWS) krijg je praktische handvatten om met ouders in gesprek te gaan over schermgebruik. Het is geschreven voor kinderfysiotherapeuten en jeugdartsen en verpleegkundigen in de jeugdgezondheidszorg, maar ook voor onderwijsprofessionals interessant.
Veelgestelde vragen van opvoeders
Het Nederlands Jeugdinstituut heeft de belangrijkste vragen van opvoeders (van kinderen van drie tot vijf jaar) over mediaopvoeding en -gebruik verzameld en beantwoord. De antwoorden geven professionals houvast als ze in gesprek gaan met ouders en andere opvoeders over mediagebruik. Op de webpagina worden tips gegeven die opvoeders kunnen helpen om de positieve effecten van mediagebruik te vergroten en de risico’s te beperken.
Informatieve ‘stories’ van de NPO
Om ouders goed te kunnen informeren is het fijn om een heldere bron te hebben, waarin iets in begrijpelijke taal wordt uitgelegd. De NPO heeft in een ‘story’ duidelijk samengevat hoe schadelijk schermtijd is voor jonge kinderen. In een andere story wordt ingegaan op de vraag: zijn beeldschermen slecht voor je ogen?
Geschikte media
Welke media zijn geschikt voor jonge kinderen? Op de website Mediasmarties lees je hier meer over. Kijk bijvoorbeeld in de online mediagids met films, boeken, podcasts, games, voorstellingen enzovoort.
- Nederlands Jeugdinstituut (z.d.). Wat is een goede schermtijd voor mijn kind? NJI. Geraadpleegd op 9 januari 2025, van https://www.nji.nl/mediaopvoeding/wat-is-een-goede-schermtijd-voor-mijn-kind
- Kras, J. (2024, 8 januari). Nóg meer bewijs dat schermtijd slecht is voor kinderen (het verergert waarschijnlijk zelfs adhd en autisme). Scientias.nl. Geraadpleegd op 9 januari 2025, van https://scientias.nl/nog-meer-bewijs-dat-schermtijd-slecht-is-voor-kinderen-het-heeft-zelfs-invloed-op-adhd-en-autisme/
Onze adviseur staat voor je klaar
De artikelen zijn voor jou geselecteerd door de jongekindexperts van Expertis. Zij zijn gespecialiseerd in het jonge kind en alles wat daarbij komt kijken. Onze onderwijsadviseurs adviseren je graag!
Kyra Laarveld
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Jonge kind.
Masterclass Leidinggeven aan de onderbouw
Opleiding Jonge Kind Specialist
Jonge kind – Leestips van de maand
Iedere maand delen we een handig overzicht met leestips over alles wat ertoe doet op het gebied van het jonge kind. Bekijk onze selectie artikelen uit vakbladen, blogs en andere kanalen biedt voor een schat aan kennis en inspiratie voor een stevige, onderbouwde basis voor het jonge kind!
Observeren en signaleren in groep 1 en 2
Leestips november 2025: Ontdek hoe je kleuters systematisch volgt, opvallende ontwikkelingen herkent en op basis daarvan het onderwijsaanbod tijdig afstemt voor een sterke ontwikkeling en een goede start in groep 3.
Voorlezen aan jonge kinderen
Leestips september 2023: Voorlezen vergroot taalontwikkeling en inclusie. Ontdek hoe boeken gesprekken openen over ‘Bij mij thuis’ en hoe ouders en leraren samen leesplezier stimuleren.
Cognitief sterke leerlingen in groep 1 en 2
Leestips december 2025: Inzicht in signaleren en begeleiden van cognitief sterke kleuters, met handvatten voor vroege herkenning en uitdagend, verrijkend aanbod binnen het bestaande onderwijs.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Jonge kind met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
Observeren van ontwikkelingslijnen: zo doe je dat!
Observeren is geen momentopname, maar een doorlopend proces. Dit artikel laat zien hoe je tijdens spel en activiteiten doelgericht ontwikkelingslijnen volgt. Zonder afvinklijstjes en direct toepasbaar.
Spelenderwijs naar krachtig én onderbouwd kleuteronderwijs
Basisschool De Rots ontwikkelde met Expertis één onderbouwvisie voor kleuteronderwijs. Door gezamenlijke keuzes en een beredeneerd aanbod werkt het team spelenderwijs, onderbouwd en met meer samenhang.
De PLG in het kindcentrum
Een professionele leergemeenschap in het kindcentrum versterkt de doorgaande lijn van peuter naar kleuter. Marjan van der Maas deelt ervaringen en opbrengsten uit de praktijk.
Meer over het jonge kind
In de vroege kinderjaren wordt het fundament gelegd voor de verdere ontwikkeling. Of het nu gaat om het ontwikkelen van een visie en een beredeneerd aanbod of begeleiding bij het spelend leren, onze adviseurs zijn gespecialiseerd in het jonge kind. Samen werken we aan een beredeneerd aanbod met ruimte voor spel en instructie.
