Motorische ontwikkeling
Leestips april 2026: De leestips van deze maand staan in het teken van beweging. Hoe help je kinderen in groep 1 en 2 hun motorische vaardigheden goed te gebruiken en verder te ontwikkelen?
Hoe stimuleer je de motorische ontwikkeling van jonge kinderen?
In de ontwikkelingspsychologie wordt de ontwikkeling van kinderen vaak opgedeeld in drie gebieden: de fysieke, sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling. In ons dagelijks leven loopt dat door elkaar en zijn die gebieden steeds samen ‘aan het werk’. Kinderen gebruiken als ze spelen tegelijkertijd fysieke, sociaal-emotionele en cognitieve vaardigheden en doen in al die gebieden, in samenhang, weer nieuwe ervaringen op (Boland, 2022).
Om zich goed te ontwikkelen, hebben jonge kinderen vaardigheden uit al deze gebieden nodig. Tegelijkertijd nemen de motorische vaardigheden van kinderen al jaren af en zien docent-onderzoekers een groot verschil met hoe het twintig jaar geleden was (Koolwijk & Hofman, 2026; Aviankoi, 2024). Goed kunnen bewegen is voor jonge kinderen dus niet vanzelfsprekend. Hoe stimuleer je de motorische ontwikkeling van kinderen in groep 1 en 2, zodat zij ook deze vaardigheden goed kunnen gebruiken? In deze leestips lees je er meer over.
“Dieper graven – verder springen – blijvend resultaat. Samen gaan we voor een stevige basis in de vroege kinderjaren.”
Motoriek in ontwikkeling
Wat zegt de wetenschap over motoriek? In dit eerste deel van een driedelige reeks staan beweegdeskundige Theo de Groot en kinderfysiotherapeut Ingrid van Bommel-Rutgers stil bij het verloop van het motorisch ontwikkelproces en hoe we kinderen gerichter kunnen begeleiden. Het ontwikkelproces van de motoriek van een kind hangt namelijk niet alleen af van aanleg, maar ook sterk van wat het kind doet (de taak) en waar het dit doet (de omgeving). Niet ieder kind volgt hetzelfde pad. De ontwikkeling kent sprongetjes vooruit, kleine terugvallen en veel variatie tussen kinderen. Hoe kun je goed bij deze dynamische ontwikkeling aansluiten?
In deel 2 van de reeks is er aandacht voor veelvoorkomende aandachtspunten in groep 3. In deel 3 staat het spiegelbeeld centraal.
Spel als sleutel
De motoriek van jonge kinderen gaat de laatste jaren achteruit. Eén van de oorzaken hiervan is dat kinderen door toegenomen schermgebruik minder bewegen. Daardoor maken ze minder gevarieerde bewegingen, zoals bij bouwen, tekenen of graven in het zand (Arabiat et al., 2022; Broeren, 2025; Martzog & Suggate, 2022; Singh, Veldman & De Jonge, 2023; Slot, 2026; Zheng & Sun, 2022). Deze blog op EarlyYearsBlog gaat in op mogelijke oplossingen. Geen ‘droge’ motoriekoefeningen, maar juist door spel en de speelleeromgeving in te zetten.
Kleuterzaken over de grove motorische ontwikkeling
In januari 2026 stond het vakblad Kleuterzaken in het teken van ‘spel en de speelzaal’. In deze editie staan nog meer relevante artikelen rondom dit onderwerp.
De meeste artikelen zijn alleen te lezen als je abonnee bent.
Interview: ‘Zet de handen en vingers aan het werk’
In dit interview beschrijft Silvana Herben, auteur van het boek Aandacht voor de fijne motoriek in kleuterthema’s, het belang van de dagelijkse ‘handwerkmomenten’. Zeker in deze tijd, waarin kleuters minder buitenspelen, rommelen met klei, zand en water en sneller worden geholpen met ritsen en knopen. Aan bod komt de logica achter het werken van grof naar fijn, materiaalkeuze en het observeren van de motoriek.
Motorische vaardigheden ontwikkelen door coöperatieve werkvormen
In deze inspiratieblog van de Kleuteruniversiteit geven twee onderbouwleerkrachten praktische tips hoe je de motoriek kunt stimuleren door coöperatieve werkvormen in te zetten. Wanneer je vaardigheden vaak herhaalt, worden ze verankerd in de hersenen. Je kunt dit effectief doen door spel met coöperatieve werkvormen te koppelen aan motorische activiteiten. Kinderen kunnen elkaar ondersteunen en ontwikkelen tegelijkertijd hun sociale vaardigheden, concentratie en zelfvertrouwen.
Motoriek bij nieuwkomers en instromers
De (culturele) achtergrond is van invloed op de brede ontwikkeling van een kind, en dus ook op de motorische ontwikkeling. In sommige culturen is het niet ‘gewoon’ om gericht aan de slag te gaan met motoriek, vooral als je het hebt over de fijne motorische vaardigheden. Zoals in onderstaand overzicht van LOWAN te lezen is, is het vaststellen van de beginsituatie van belang. Dit geldt niet alleen voor nieuwkomerskleuters, maar voor alle kinderen die nieuw in je groep komen. Zo kun je hen gericht begeleiden.
- Arabiat, D., Al Jabery, M., Robinson, S., Whitehead, L., & Mörelius, E. (2022). Interactive technology use and child development: A systematic review. Child: Care, Health and Development, 49(4), 679-715.
- Aviankoi, H. (2024, 21 juni). Motoriek van kinderen moet meer prioriteit krijgen, vindt deze onderzoeker: ‘Ze verliezen kracht’. EenVandaag. AvroTros.
- Boland, A. (2022, 12 mei). Ontwikkelingsgebieden in samenhang. Landelijk Expertisecentrum Jonge Kind. Geraadpleegd op 5 maart 2026, van https://www.lejk.nl/bijdrage/ontwikkelingsgebieden-in-samenhang.
- Broeren, K. (2025). Ook fijne motoriek kinderen holt achteruit: ‘We bewegen én knutselen te weinig’. Kinderopvang Totaal. Geraadpleegd op 24 februari 2026, van https://www.kinderopvangtotaal.nl/ook-fijne-motoriek-kinderen-holt-achteruit-we-bewegen-en-knutselen-te-weinig/?reauth=1.
- Koolwijk, P. & Hofman, B. (2026). De speelzaal als leerplek voor motorische vaardigheden. Kleuterzaken. Instondo. 1(2026).
- Martzog, P., & Suggate, S.P. (2022). Screen media are associated with fine motor skill development in preschool children. Early Childhood Research Quarterly, 60, 363-373.
- Singh, A., Veldman, S., & De Jonge, M. (2023). Kennis- en innovatiescan: Kinderen bewegen minder en motoriek neemt af. Geraadpleegd op 5 maart 2026, van https://mooibeweging.nl/wp-content/uploads/2024/11/KI_scan_wp2.pdf.
- Slot, P. (2026). Meer bewegen vraagt om grote stappen. EarlyYearsBlog. Geraadpleegd op 9 maart 2026, van https://earlyyearsblog.nl/2026/03/06/meer-bewegen-vraagt-om-grote-stappen/.
- Zheng, P., & Sun, J. (2022). Preschool children’s use of digital devices and early development in Hong Kong: The role of family socioeconomic status. Early Education and Development, 33(5), 893 -911.
Ook interessant
In eerdere leestips stond de kracht van buitenspelen en de ontwikkeling van de schrijfmotoriek centraal. Die leestips zijn een mooie aanvulling op de leestips van deze maand.
De kracht van buitenspelen
Leestips april 2024: Buitenspelen bevordert motoriek, hersenontwikkeling en zelfsturing, maar staat onder druk. Lees hoe scholen het buitenspel kunnen versterken en beweging stimuleren.
De ontwikkeling van schrijfmotoriek
Leestips april 2023: Schrijven blijft belangrijk! Ontdek hoe grove en fijne motoriek samen de schrijfontwikkeling ondersteunen en hoe je jonge kinderen voorbereid op soepel en effectief leren schrijven.
Onze adviseurs staan voor je klaar
De artikelen zijn voor jou geselecteerd door de jongekindexperts van Expertis. Zij zijn gespecialiseerd in het jonge kind en alles wat daarbij komt kijken. Onze onderwijsadviseurs adviseren je graag!
Gallyon Krooder
Opleiding Jonge Kind Specialist
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Jonge kind.
Leergang Taal en het jonge kind
Masterclass Leidinggeven aan de onderbouw
Opleiding Jonge Kind Specialist
Jonge kind – Leestips van de maand
Iedere maand delen we een handig overzicht met leestips over alles wat ertoe doet op het gebied van het jonge kind. Bekijk onze selectie artikelen uit vakbladen, blogs en andere kanalen biedt voor een schat aan kennis en inspiratie voor een stevige, onderbouwde basis voor het jonge kind!
Een vroege leesstart geeft voorsprong
Leestips oktober 2022: Vroeg voorlezen loont! Lees hoe Boekstart, digitale prentenboeken en expliciete instructie in fonemisch bewustzijn bijdragen aan taalontwikkeling en kansengelijkheid.
Cognitief sterke leerlingen in groep 1 en 2
Leestips december 2025: Inzicht in signaleren en begeleiden van cognitief sterke kleuters, met handvatten voor vroege herkenning en uitdagend, verrijkend aanbod binnen het bestaande onderwijs.
Directe instructie aan het jonge kind
Leestips november 2023: Onderzoek toont aan dat jonge kinderen het meest leren door een combinatie van begeleid spel en directe instructie. Lees hoe je dit effectief toepast in groep 1 en 2 met EDI en praktijkvoorbeelden.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Jonge kind met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
Interventies voor beginnende geletterdheid in groep 1 en 2
In deze blog beschrijft Kyra hoe je in groep 1 en 2 met vroege signalering en gerichte interventies beginnende geletterdheid versterkt, zodat meer leerlingen goed voorbereid starten met leren lezen in groep 3.
Whitepaper ‘Zo stimuleer je rijk en doelgericht spel’
Deze whitepaper laat zien hoe je met doelgerichte spelbegeleiding rijk spel in groep 1 en 2 stimuleert. Met een praktisch stappenplan verdiep je spel én leeropbrengsten.
Observeren van ontwikkelingslijnen: zo doe je dat!
Observeren is geen momentopname, maar een doorlopend proces. Dit artikel laat zien hoe je tijdens spel en activiteiten doelgericht ontwikkelingslijnen volgt. Zonder afvinklijstjes en direct toepasbaar.
Meer over het jonge kind
In de vroege kinderjaren wordt het fundament gelegd voor de verdere ontwikkeling. Of het nu gaat om het ontwikkelen van een visie en een beredeneerd aanbod of begeleiding bij het spelend leren, onze adviseurs zijn gespecialiseerd in het jonge kind. Samen werken we aan een beredeneerd aanbod met ruimte voor spel en instructie.
