Mondelinge taalontwikkeling
Leestips mei 2023: Mondelinge taal is cruciaal voor leren en gelijke kansen. Rijke gesprekken, eerlijke spreekkansen en vroege taalstimulering helpen taalachterstanden bij jonge kinderen te voorkomen.
Stimuleren mondelinge taalontwikkeling bij jonge kinderen van groot belang
Jonge kinderen leren impliciet taal via verbale interacties. Harvard-professor Catherine Snow zegt ook wel: ‘Kinderen leren meer van praten dan van luisteren’ (Broekhof,K, 2021).
De taalontwikkeling van leerlingen wordt sterk beïnvloed door de omgeving waarin zij opgroeien. Als het taalaanbod thuis beperkt is, is een rijk taalaanbod op school des te belangrijker.
Onderzoek laat zien dat de vroege taalontwikkeling veel invloed heeft op de leesontwikkeling, spelling en begrijpend lezen. Mondelinge taalproblemen zorgen ervoor dat kinderen vijf keer zo groot risico lopen om leesproblemen te krijgen (Van der Leij & Zijlstra, 2017). Ook worden kleuters vaak afgewezen of genegeerd door klasgenoten als een goede mondelinge taalvaardigheid ontbreekt (Van der Wilt, 2018). Het is daarom van belang dat pedagogisch medewerkers en leerkrachten in de onderbouw er alles aan doen om deze achterstanden te beperken en de mondelinge taalontwikkeling te stimuleren.
“Dieper graven – verder springen – blijvend resultaat. Samen gaan we voor een stevige basis in de vroege kinderjaren.”
Uit De Staat van het Onderwijs (mei, 2023) blijkt dat er weinig aandacht is voor mondelinge taalvaardigheid. Ook op bestuursniveau wordt hier weinig op gestuurd, mede doordat mondelinge taalvaardigheid niet door eindtoetsen worden gemeten. Het gevolg daarvan is dat er weinig zicht is op referentieniveaus voor mondelinge taalvaardigheid.
In de leestips van deze maand besteden we aandacht aan hoe de mondelinge taalontwikkeling gestimuleerd kan worden bij jonge kinderen.
Gelijke kansen door rijke gesprekken. Spreken is zilver, praten is goud.
Niet alle kinderen groeien op in een taalrijke thuisomgeving. Kinderen die thuis weinig Nederlands horen en spreken, krijgen minder kansen om hun mondelinge taalvaardigheid in deze taal te ontwikkelen. Leerkrachten kunnen op school het verschil maken door rijke gesprekken met leerlingen te voeren. Voor leerlingen uit taalarme milieus is het essentieel dat het mondeling taalaanbod op school van hoge kwaliteit is. Een wezenlijk verschil maken, kan door het structureel verhogen van de gesprekskwaliteit in de klas. In dit artikel, geschreven door onze collega Marjan van der Maas in samenwerking met Rosa Teepe lees je er meer over én vind je 14 adviezen om taaldenkgesprekken te stimuleren.
Spreekkansen verdelen in de kleuterklas
Spreken is het kostbare goud in een kleuterklas. Leerkrachten proberen bergen te verzetten om de taal van hun leerlingen te stimuleren, overstelpen hen soms met vragen en geven ze het liefst uitgebreid het woord. Toch blijken de spreekkansen niet eerlijk verdeeld over alle leerlingen. Juist de leerlingen die die extra gebaat zijn bij meer en betere spreekkansen missen deze momenten vaak. Lees in deze blog over hoe je de spreekkansen eerlijk(er) kunt verdelen in je eigen klas.
Vroege mondelinge taalontwikkeling
Problemen met de mondelinge taalontwikkeling verdwijnen niet vanzelf en hebben niets te maken met rijping (Van der Leij & Zijlstra, 2017). Er zijn vroegtijdige interventies nodig, zodat een achterstand voorkomen kan worden (Vernooy, 2018). Interventies als modelen, terugdenken, recast, jezelf denkvragen stellen, een directe instructie en controle van begrip vragen kunnen de les effectiever maken. Deze zijn inzetbaar tijdens voorlezen en spel.
Let op, dit artikel is alleen beschikbaar voor abonnees.
Taalstimulerende gesprekken voeren met jonge kinderen: hoe doe je dat?
Via onderstaande link kun je een samenvatting lezen van de belangrijkste aanbevelingen uit het onderzoek over taalstimulerende gesprekken met jonge kinderen van Hadley, Newman & Mock (2020).
Wat is effectieve taalstimulering? En hoe draagt dit bij aan gelijke onderwijskansen?
Maarten Catney en Kees Broekhof gaan in gesprek over hoe taalstimulering bijdraagt aan gelijke onderwijskansen. Wat weten we hierover uit onderzoek? En hoe werk je effectief aan taalonderwijs in de klas en op school? Vanaf ongeveer 7.30 tot 18.30 minuut wordt er specifiek ingegaan op taalstimulering bij het jonge kind.
Boek ‘Al pratend wijs’
Dit boek biedt praktische handvatten om mondelinge taalachterstanden te bepreken en te voorkomen. Daarnaast is er aandacht voor de signalen en belemmeringen van een taalontwikkelingsachterstand en een taalontwikkelingsstoornis. Ook komt het monitoren en gebruik van objectieve observatie-instrumenten aan bod. Verder lees je hoe je ouders meer kunt betrekken bij de leeromgeving van hun kinderen. Bestel het boek via Uitgeverij Pica.
Onze adviseur staat voor je klaar
De artikelen zijn voor jou geselecteerd door de jongekindexperts van Expertis. Zij zijn gespecialiseerd in het jonge kind en alles wat daarbij komt kijken. Onze onderwijsadviseurs adviseren je graag!
Kyra Laarveld
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Jonge kind.
Masterclass Leidinggeven aan de onderbouw
Opleiding Jonge Kind Specialist
Jonge kind – Leestips van de maand
Iedere maand delen we een handig overzicht met leestips over alles wat ertoe doet op het gebied van het jonge kind. Bekijk onze selectie artikelen uit vakbladen, blogs en andere kanalen biedt voor een schat aan kennis en inspiratie voor een stevige, onderbouwde basis voor het jonge kind!
Kleuters rekenen beter door prentenboeken
Leestips december 2022: Voorlezen van prentenboeken stimuleert niet alleen taal, maar ook rekenen. Ontdek hoe wiskundige vragen en gerichte focus kleuters helpen beter te leren rekenen.
Vroeg systematisch rekenaanbod
Leestips februari 2023: Vroeg systematisch rekenaanbod voorkomt achterstanden. Lees hoe gericht handelen, patroonvaardigheden en rijke rekenervaringen in groep 1-2 zorgen voor sterk getalbegrip.
Schermgebruik
Leestips januari 2025: Overmatig schermgebruik vergroot risico op taal-, slaap- en gedragsproblemen. Ontdek wat gezond mediagebruik is en hoe jij ouders helpt bij bewuste mediaopvoeding.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Jonge kind met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
‘Start al op jonge leeftijd met begrijpend luisteren’
Prof. dr. Paul van den Broek toont aan dat begripsontwikkeling al vroeg start. Door luisteren en verbanden leggen bouwen jonge kinderen aan verdiepend tekstbegrip.
Accreditatie CPION voor opleiding Jonge Kind Specialist
De opleiding Jonge Kind Specialist is door CPION positief beoordeeld en officieel geaccrediteerd op post-hbo-niveau. De opleiding voldoet aan hoge kwaliteitsstandaarden en is nu een erkende SPEN-Registeropleiding.
Dieper graven in de tekst
Begeleid spel binnen Close Reading helpt kleuters om verhalen actief te verkennen, verbanden te leggen en zo dieper tekstbegrip te ontwikkelen.
Meer over het jonge kind
In de vroege kinderjaren wordt het fundament gelegd voor de verdere ontwikkeling. Of het nu gaat om het ontwikkelen van een visie en een beredeneerd aanbod of begeleiding bij het spelend leren, onze adviseurs zijn gespecialiseerd in het jonge kind. Samen werken we aan een beredeneerd aanbod met ruimte voor spel en instructie.
