De ontwikkeling van schrijfmotoriek
Leestips april 2023: Schrijven blijft belangrijk! Ontdek hoe grove en fijne motoriek samen de schrijfontwikkeling ondersteunen en hoe je jonge kinderen voorbereid op soepel en effectief leren schrijven.
Het belang van de ontwikkeling van schrijfmotoriek in groep 1-2
Ondanks de opkomst van digitale leermiddelen in de klas is schrijven (met de hand) nog steeds een belangrijke vaardigheid voor leerlingen. Ook zijn fijne motorische vaardigheden positief gerelateerd aan verschillende academische vaardigheden, zoals lees- en rekenvaardigheid (Kennisrotonde KR130). Problemen met aspecten van schrijven (leesbaarheid, schrijfsnelheid) hangen samen met een beperkter beschikbaar werkgeheugen en lagere scores op lezen en spelling (Engel e.a., 2018).
Het is van belang dat leerlingen bij aanvang van groep 3 over voldoende vaardigheden beschikken om baat te hebben bij het aanbod van het schrijfonderwijs. In de Engelstalige literatuur wordt dat aangeduid met hand writing readiness: ‘klaar zijn om te gaan schrijven’ (Lust & Donica, 2011). Maar wat is nu belangrijke kennis voor leerkrachten in groep 1-2 om leerlingen zo goed mogelijk op dat schrijfonderwijs voor te bereiden? De ontwikkeling van grove en fijne motoriek gaan hand in hand en dragen bij aan de ontwikkeling van het schrijfonderwijs.
Deze maand hebben we leestips verzameld rondom dit thema. Veel leesplezier!
“Dieper graven – verder springen – blijvend resultaat. Samen gaan we voor een stevige basis in de vroege kinderjaren.”
Effectieve activiteiten in groep 1 en 2 voor de ontwikkeling van schrijfmotoriek.
Er bestaan diverse ideeën over hoe leerkrachten leerlingen in groep 1 en 2 kunnen voorbereiden op schrijfonderwijs vanaf groep 3. Er is echter geen gedegen onderzoek naar de effectiviteit van programma’s die zich daarop richten. Opmerkelijk, omdat de ontwikkeling van de fijne motoriek bij kleuters van belang is voor het met de hand kunnen schrijven. En lees- en rekenvaardigheden hangen daar weer mee samen. Van de diverse vroeg- en voorschoolse ondersteuningsprogramma’s die gericht zijn op schrijfonderwijs is niet bewezen dat ze effectief zijn. Het tegenovergestelde, dat ze niet-effectief zijn, is overigens evenmin bewezen.
Belang van de ontwikkeling van fijne en grove motoriek om goed te leren schrijven.
Moeten onze kinderen nog wel leren schrijven nu alles gedigitaliseerd raakt? Ja, want het leren lezen en leren schrijven ontwikkelen zich samen en ondersteunen elkaar. Ja, want het schriftelijk noteren helpt om informatie te verwerken. En ja, het leren schrijven stimuleert de fijnmotorische ontwikkeling en traint tegelijkertijd heel wat denkfuncties. Om een pen te hanteren moeten vingers en pols fijne bewegingen kunnen controleren. Dat moet je leren, van gemakkelijk naar moeilijk, van wasco naar vulpen en alles ertussenin. Al het wetenschappelijke onderzoek is het over eens: een pen hanteren vereist herhaling en veel oefenen!
Pengreep stapsgewijs aanleren.
Bij kinderen uit groep 1/2 is de overgang van een statische potloodgreep naar een dynamische potloodgreep met bewegingen van duim en vingers van belang (Edwards, Buckland, & McCoy-Powlen, 2002). Een dynamische potloodgreep is de basis om soepel te (leren) schrijven. Zo’n greep maakt het mogelijk dat duim en vingers soepel en onafhankelijk van elkaar kunnen bewegen en het potlood in alle richtingen kunnen sturen. Zo kan een leerling alle rondingen, lussen en stokken van de letters maken en kost het schrijven weinig energie.
Let op, dit artikel is alleen beschikbaar voor abonnees.
Misvattingen in handschriftonderwijs.
Al vanaf de leeftijd van 2,5 jaar is het mogelijk om het jonge kind op juiste wijze het schrijf- en tekengereedschap vast te laten houden en het met kleine, ronddraaiende bewegingen te leren kleuren. Daarnaast kan het jonge kind ook leren arceren. Dit laatste is een uitstekende vooroefening voor het leren schrijven. Als het kind van jongs af aan de goede greep en houding aangeleerd krijgt, hoeft het later minder af te leren en kan het gewoon doorgaan met de goede greep en houding. Dit levert aanzienlijk minder spanningen op (Stichting Schriftontwikkeling, 2021). Lees in dit artikel meer over taakspecifieke vaardigheden ter voorbereiding op het leren schrijven, of bekijk het filmpje waarin dieper wordt ingegaan op effectieve interventies bij jonge kinderen én veelvuldig voorkomende misvattingen t.a.v. de voorbereiding op het schrijven:
Lees het artikel over taakspecifieke vaardigheden ter voorbereiding op het leren schrijven:
Bekijk het filmpje over effectieve interventies bij jonge kinderen én veelvuldig voorkomende misvattingen:
Onze adviseur staat voor je klaar
De artikelen zijn voor jou geselecteerd door de jongekindexperts van Expertis. Zij zijn gespecialiseerd in het jonge kind en alles wat daarbij komt kijken. Onze onderwijsadviseurs adviseren je graag!
Kyra Laarveld
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Jonge kind.
Opleiding Jonge Kind Specialist
Masterclass Leidinggeven aan de onderbouw
Congres Basisvaardigheden
Jonge kind – Leestips van de maand
Iedere maand delen we een handig overzicht met leestips over alles wat ertoe doet op het gebied van het jonge kind. Bekijk onze selectie artikelen uit vakbladen, blogs en andere kanalen biedt voor een schat aan kennis en inspiratie voor een stevige, onderbouwde basis voor het jonge kind!
Een goede start
Leestips september 2022: Hoe geef je jonge kinderen een goede start? Ontdek hoe spelend leren, kansrijk onderwijs en een sterke basis in taal en rekenen het verschil maken in de kleuterjaren.
Een kennisrijke leeromgeving
Leestips juni 2026: Een kennisrijke leeromgeving doet ertoe! Hoe richt je je klas zo in dat kinderen in groep 1 en 2 nieuwsgierig worden, kennis opbouwen en actief leren?
Schermgebruik
Leestips januari 2025: Overmatig schermgebruik vergroot risico op taal-, slaap- en gedragsproblemen. Ontdek wat gezond mediagebruik is en hoe jij ouders helpt bij bewuste mediaopvoeding.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Jonge kind met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
Whitepaper ‘Zó laat je kleuters leren’
Laat je jonge kinderen vooral spelen óf geef je ze instructie? Om antwoord te kunnen geven op deze vraag, is het nodig om zicht te hebben op wat jonge kinderen nodig hebben om tot leren te komen.
Spelend leren: wetenschappelijke inzichten toepassen in de praktijk
Spelend leren werkt: kinderen leren meer van begeleid spel dan van vrij spel. Met gerichte spelbegeleiding stimuleren leerkrachten actief taal, denken en ontwikkeling – juist voor kleuters met minder bagage.
Whitepaper ‘Kennisrijke thema’s’
Thematisch onderwijs in groep 1-2 wordt pas echt betekenisvol met kennisrijke thema’s. Deze whitepaper laat zien hoe je continu zorgt voor verdieping, taalontwikkeling en samenhang.
Meer over het jonge kind
In de vroege kinderjaren wordt het fundament gelegd voor de verdere ontwikkeling. Of het nu gaat om het ontwikkelen van een visie en een beredeneerd aanbod of begeleiding bij het spelend leren, onze adviseurs zijn gespecialiseerd in het jonge kind. Samen werken we aan een beredeneerd aanbod met ruimte voor spel en instructie.
