Executieve functies
Leestips mei 2026: Executieve functies helpen leerlingen om hun gedrag te sturen. Lees en luister hoe je deze vaardigheden kunt versterken in groep 1 en 2.
Observeer en registreer de ontwikkeling van de executieve functies
Om goed te kunnen leren en (samen)spelen, moeten kleuters leren om hun gedrag te sturen. Dat doen zij met hun executieve functies (EF): vaardigheden zoals werkgeheugen, impulscontrole, cognitieve flexibiliteit en emotieregulatie. In de leeftijd van 4 tot 7 jaar ontwikkelen deze functies zich snel. Dat maakt groep 1 en 2 een cruciale plek om hieraan te werken.
Helaas krijgen niet alle kinderen thuis voldoende kansen om de executieve functies te oefenen. Zij scoren een stuk lager op die vaardigheden (Raver et al., 2013; Fitzpatrick et al., 2014). Juist voor deze kinderen is het belangrijk om de executieve functies in groep 1/2 te stimuleren. De kwetsbaarste kinderen kunnen het meeste voordeel halen uit vroege preventie en compensatie vanaf de kleuterklas (Bierman et al., 2008) . Executieve functies spelen daarnaast een rol bij gedrags- of ontwikkelingsproblemen. Hoe beter deze functies ontwikkeld zijn, hoe minder probleemgedrag voorkomt (Schoemaker et al., 2013).
In de dagelijkse praktijk doe je al heel veel om EF te versterken, maar sta er eens bewust bij stil! Observeer en registreer de ontwikkeling van de executieve functies van jouw kleuters, door bijvoorbeeld observatielijsten te gebruiken. Als kleuterleerkracht kun je het verschil kan maken.
Wil je weten hoe je nog meer kunt inspelen op de ontwikkeling van de executieve functies in groep 1/2? In deze leestips lees je er meer over.
“Dieper graven – verder springen – blijvend resultaat. Samen gaan we voor een stevige basis in de vroege kinderjaren.”
Kleuters laten groeien in executieve functies. Hoe? Zo!
HJK tipt het boek ‘Kleuters laten groeien in executieve functies. Hoe? Zo!’. Het boek bespreekt de drie centrale lagere-orde EF (impulscontrole, werkgeheugen en cognitieve flexibiliteit) die zich sterk ontwikkelen tijdens de kleuterperiode. Het daagt jou als professional uit om altijd een EF-bril op te zetten: een didactiek gebaseerd op negen principes die de EF bij kleuters versterken. Een aanrader om te lezen en de bouwstenen toe te passen in de dagelijkse praktijk binnen jouw kleuterklas!
Hoe jonge kinderen laten groeien in EF? Lessen uit het kleuteronderwijs
De ontwikkeling van executieve functies begint vroeg en kent een sterke groeifase tussen 3 en 6 jaar. Deze periode is cruciaal, omdat kinderen dan extra gevoelig zijn voor omgevingsinvloeden als kwaliteitsvol kleuteronderwijs en goede interacties met leerkrachten. EF zijn bepalend voor de ontwikkeling van jonge kinderen, maar worden in de praktijk nog onvoldoende doelgericht ondersteund. Er liggen dus belangrijke kansen voor verbetering in het kleuteronderwijs. Dit artikel deelt onderzoeksresultaten, aanbevelingen en beleidsadviezen.
Zelfscan: Hoe werk jij aan executieve functies in de klas?
Deze zelfscan helpt om vast te stellen hoe je al aan executieve functies werkt. Download de zelfscan en bespreek hem met een collega. Hoe kunnen jullie elkaar (of het schoolteam) sterker maken? Op de site van klasse.be staan overigens nog veel meer tips over het stimuleren van EF bij kleuters.
Zelfsturing als basis voor de ontwikkeling van het kind
Als kinderen overgaan van informeel en speels leren naar een situatie waarin zij moeten leren lezen, schrijven en rekenen, wordt van hen een andere rol verwacht. Het ontbreken van ‘een lerende houding’ wordt al snel als problematisch en lastig bestempeld. Vroeg beginnen met het aanleren van executieve functies is daarom belangrijk. In dit katern van Sardes vind je informatie over o.a. zelfsturing, het leervermogen, de regels van het spel, de invloed van executieve functies op de vroege leesontwikkeling en zelfregulatie en de rol van de opvoeder.
Invloed van gedragsinterventies op leeropbrengsten
In dit artikel geeft het NKO een overzicht van wat bekend is over de invloed van gedragsinterventies op leeropbrengsten. Zwak ontwikkelde executieve functies hangen samen met gedragsproblemen en verminderde schoolprestaties. Signalen hiervan zijn onder andere moeite met taakinitiatie, impulsbeheersing en plannen. De ontwikkeling van EF verschilt per leerling, vooral op jonge leeftijd. Daarom is het belangrijk om deze vaardigheden actief te stimuleren. Effectieve ondersteuning bestaat uit structuur, duidelijkheid, routines en herhaald oefenen.
Over executieve functies, zelfsturing en de rol van rust
In deze aflevering van de podcast ‘Over rustmomenten in de klas’ vertelt neuropsycholoog en orthopedagoog Diana Smidts wat executieve functies zijn, wat zelfsturing is en hoe je kinderen met een zwakke zelfsturing kunt ondersteunen. Ze geeft daarbij herkenbare voorbeelden, zoals een kind dat snel afgeleid is en een leerling die vaak iets door de klas heen roept.
- Bierman, K.L., Nix, R.L., Greenberg, M.T., Blair, C., & Domitrovich, C.E. (2008). Executive functions and school readiness intervention: Impact, moderation, and mediation in the Head Start REDI program. Development and Psychopathology, 20, 821-843.
- Fitzpatrick, C., McKinnon, R.D., Blair, C.B., & Willoughby, M.T. (2014). Do preschool executive function skills explain the school readiness gap between advantaged and disadvantaged children? Learning and Instruction, 30, 25-31.
- Raver, C.C., Blair, C., & Willoughby, M. (2013). Poverty as a predictor of 4-year-olds’ executive function: New perspectives on models of differential susceptibility. Developmental Psychology, 49(2), 292-304.
- Schoemaker, K., Mulder, H., Deković, M., & Matthys, W. (2013). Executive functions in preschool children with externalizing behavior problems: A Meta-Analysis. Journal of Abnormal Child Psychology, 41(3), 457–471. https://doi.org/10.1007/s10802-012-9684-x
Ook interessant
In eerdere leestips stond zelfsturing centraal. Die leestips zijn een mooie aanvulling op de leestips van deze maand.
Zelfsturing ontwikkelen in groep 1 en 2
Leestips april 2025: Zelfsturing in groep 1-2 is cruciaal voor latere schoolvaardigheden. Ontdek hoe je executieve functies versterkt, zoals focussen, volhouden en flexibel denken bij jonge kinderen.
Onze adviseurs staan voor je klaar
De artikelen zijn voor jou geselecteerd door de jongekindexperts van Expertis. Zij zijn gespecialiseerd in het jonge kind en alles wat daarbij komt kijken. Onze onderwijsadviseurs adviseren je graag!
Richelle Schoolderman
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Jonge kind.
Opleiding Jonge Kind Specialist
Masterclass Leidinggeven aan de onderbouw
Congres Basisvaardigheden
Jonge kind – Leestips van de maand
Iedere maand delen we een handig overzicht met leestips over alles wat ertoe doet op het gebied van het jonge kind. Bekijk onze selectie artikelen uit vakbladen, blogs en andere kanalen biedt voor een schat aan kennis en inspiratie voor een stevige, onderbouwde basis voor het jonge kind!
Werken aan een stevige basis in groep 1 en 2
Leestips maart 2025: Werken aan een stevige basis in groep 1-2 betekent doelgericht spelend leren. Ontdek hoe routines, thema’s en rijke activiteiten bijdragen aan optimale ontwikkelkansen.
Opbrengstbewust werken
Leestips november 2024: Spel en instructie versterken elkaar in groep 1-2. Lees hoe opbrengstbewust werken helpt om doelgericht te plannen, observeren en aansluiten bij wat jonge kinderen nodig hebben.
Voorlezen aan jonge kinderen
Leestips september 2023: Voorlezen vergroot taalontwikkeling en inclusie. Ontdek hoe boeken gesprekken openen over ‘Bij mij thuis’ en hoe ouders en leraren samen leesplezier stimuleren.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Jonge kind met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
Samen doelgericht spelend leren
Effectief spelend leren? Tinka Hofmeijer beschrijft in dit artikel welke spelvormen het meeste leerrendement opleveren en hoe je doelgericht spel kunt inzetten in groep 1-2.
Geef ieder kind een boek cadeau!
Boeken spelen een belangrijke rol in de taalontwikkeling, fantasie en leesmotivatie van jonge kinderen. In deze blog van Kyra Laarveld lees je vijf tips om hen enthousiast te maken voor boeken.
Whitepaper ‘Opbrengstbewust werken in groep 1 en 2’
Werken aan goede schoolresultaten begint al in groep 1 en 2. Hoe kom je tot een opbrengstbewust beredeneerd aanbod in de kleutergroepen? Deze whitepaper geeft concrete handvatten.
Meer over het jonge kind
In de vroege kinderjaren wordt het fundament gelegd voor de verdere ontwikkeling. Of het nu gaat om het ontwikkelen van een visie en een beredeneerd aanbod of begeleiding bij het spelend leren, onze adviseurs zijn gespecialiseerd in het jonge kind. Samen werken we aan een beredeneerd aanbod met ruimte voor spel en instructie.
