Sociaal-emotionele ontwikkeling is essentieel
Leestips december 2023: Sociaal-emotionele ontwikkeling is cruciaal voor een kansrijke start. Lees hoe je als leraar bijdraagt aan zelfvertrouwen, sociale vaardigheden en veerkracht bij jonge kinderen.
Hoe kun jij als leraar sociaal-emotionele ontwikkeling stimuleren?
In het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind is vastgelegd dat kinderen recht hebben op ontwikkeling; ze dienen de kans te krijgen om gezond op te groeien. De sociale omgeving van kinderen is hierbij van fundamenteel belang. Het is belangrijk dat scholen zich hiervan bewust zijn. We moeten onszelf niet alleen afvragen “Wat moeten leerlingen kennen en kunnen?”, maar leerlingen ook helpen bij het vinden van antwoorden op vragen als “Wie ben ik?” en “Hoe ga ik met de ander om?” Ook is het nodig dat scholen kinderen ondersteunen in het “hanteren van verwachtingen van hun omgeving” (SLO, 2019).
Door (juist ook) in de onderbouw aandacht te hebben voor de sociaal-emotionele ontwikkeling, kun je bijdragen aan een kansrijke situatie voor álle leerlingen en draag je dus positief bij aan gelijke kansen. Dit kun je onder meer doen tijdens spelbegeleiding (zie onze leestips van oktober 2023). De leestips van deze maand gaan over hoe jonge kinderen zich sociaal-emotioneel ontwikkelen en hoe jij als leraar deze ontwikkeling kunt stimuleren.
“Dieper graven – verder springen – blijvend resultaat. Samen gaan we voor een stevige basis in de vroege kinderjaren.”
Sociaal-emotionele ontwikkeling stimuleren
Bij de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen gaat het om:
– de ontwikkeling van het gevoelsleven en de persoonlijkheid;
– het leren omgaan met anderen;
– het aanleren van sociale vaardigheden.
Hoe kinderen zich op sociaal-emotioneel gebied ontwikkelen, is van verschillende factoren afhankelijk. In dit artikel van HJK lees je meer over de factoren die een rol spelen bij jonge kinderen. Ook lees je hoe je als leraar kinderen in hun sociaal-emotionele ontwikkeling stimuleert.
De kracht van peerrelaties in de kleuterklas
Als er onenigheid is tussen kleuters is het soms goed dat je als leraar ingrijpt en tussen beiden komt, maar soms kun je kleuters ook zelf een oplossing laten zoeken. Wanneer kies je welke benadering? Daarover gaat dit blog op de website kleutergewijs.wordpress.com. “Als leerkracht weet je dat er in je klas heel wat gebeurt dat je niet ziet. Leerkrachten interveniëren meestal als het misgelopen is. Ze kiezen dan vaak (al of niet samen met mondige kleuters) een oplossing, zonder dat ze echt goed gezien hebben wat eraan vooraf ging. Onderzoek van Singer en De Haan (2006) wijst uit dat deze tussenkomsten niet altijd adequaat zijn. Een bepaald kind kan de schuld krijgen, hoewel het niet zo is dat hij in de fout ging. Kleuters reageren vanuit zichzelf, maar ook op elkaar en vanuit een gebeuren in een context. Ze doen wat voor hen juist lijkt,” schrijven Ilse Aerden, Caroline Vancraeyveldt, Anne Slaets en Liesl Veulemans.
Vriendschap stimuleren
“Het is een vaak herhaald mantra in veel kleuterklassen dat ‘we allemaal vrienden zijn’. De (ongemakkelijke) waarheid is dat kleuters, net zoals volwassenen, niet automatisch vrienden worden met iedereen met wie ze een ruimte delen of met iedereen van ongeveer dezelfde leeftijd. Een kind vindt een ander kind niet noodzakelijk leuk. En ook als ze elkaar wel leuk vinden, willen ze misschien niet samen spelen. Dat is oké. Als we vriendschap proberen te forceren, vragen we het onmogelijke van kleuters op een moment dat ze net sociale vaardigheden verwerven. Respecteer daarom de sociale keuzes van je kinderen. Hoe kan je vriendschap in je kleuterklas stimuleren, zonder te forceren?” Dit schrijven Eva Dierickx en Astrid Koelman in hun blog op kleutergewijs.wordpress.com. Ze geven zeven praktische tips.
De sociaal-emotionele ontwikkeling van het jonge kind
De ontwikkeling van kleuters gaat in grote sprongen. Op veel gebieden ontwikkelen ze zich razendsnel. Waar de gevoelens van peuters vaak nog alle kanten op gaan, beheersen kleuters hun gevoelens steeds meer. Aan het begin van de kleutertijd uiten ze vaak nog intense gevoelens, zoals angst en blijheid. Gedurende de kleuterperiode laten ze steeds meer zelfbeheersing en minder scheidingsangst zien. Het lukt hen steeds beter om zichzelf te troosten en gerust te stellen. Kleuters leren gevoelens meer voor zichzelf te houden. Zo wil een boze kleuter vaak niet met iemand praten en kan die teleurstellingen voor zichzelf houden als anderen hierbij zijn.
Ook is het kenmerkend dat kleuters bang zijn voor iets wat ze denken te zien. Dit wordt gestimuleerd door het feit dat ze zich steeds beter iets kunnen voorstellen bij wat er niet is. Ze zijn bijvoorbeeld bang voor een monster onder hun bed of in de kast. Op de website van SLO vind je een themapagina over de sociaal-emotionele ontwikkeling van het jonge kind. Hier kun je ook de publicatie Sociaal-emotionele ontwikkeling in het basisonderwijs downloaden.
Onze adviseur staat voor je klaar
De artikelen zijn voor jou geselecteerd door de jongekindexperts van Expertis. Zij zijn gespecialiseerd in het jonge kind en alles wat daarbij komt kijken. Onze onderwijsadviseurs adviseren je graag!
Annemarieke Kool
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Jonge kind.
Leergang Taal en het jonge kind
Masterclass Leidinggeven aan de onderbouw
Opleiding Jonge Kind Specialist
Jonge kind – Leestips van de maand
Iedere maand delen we een handig overzicht met leestips over alles wat ertoe doet op het gebied van het jonge kind. Bekijk onze selectie artikelen uit vakbladen, blogs en andere kanalen biedt voor een schat aan kennis en inspiratie voor een stevige, onderbouwde basis voor het jonge kind!
Omgaan met diversiteit
Leestips december 2024: Diversiteit in de klas vraagt om herkenbare boeken, materialen en rolmodellen. Lees hoe je met aandacht voor identiteit en inclusie werkt aan een positief zelfbeeld.
Zelfsturing ontwikkelen in groep 1 en 2
Leestips april 2025: Zelfsturing in groep 1-2 is cruciaal voor latere schoolvaardigheden. Ontdek hoe je executieve functies versterkt, zoals focussen, volhouden en flexibel denken bij jonge kinderen.
Voor- en vroegschoolse educatie
Leestips januari 2024: Kwalitatieve vve voorkomt onderwijsachterstanden en bevordert taal-, reken- en sociaal-emotionele ontwikkeling. Lees hoe vroeg starten, kwaliteit en ouderbetrokkenheid het verschil maken.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Jonge kind met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
Spelenderwijs naar krachtig én onderbouwd kleuteronderwijs
Basisschool De Rots ontwikkelde met Expertis één onderbouwvisie voor kleuteronderwijs. Door gezamenlijke keuzes en een beredeneerd aanbod werkt het team spelenderwijs, onderbouwd en met meer samenhang.
Leren lezen begint ver voor groep 3!
Leren lezen begint al in groep 1 en 2! In deze blog deelt Kyra Laarveld 5 praktische tips om jonge kinderen doelgericht en preventief te ondersteunen in hun taal- en leesontwikkeling.
‘Start al op jonge leeftijd met begrijpend luisteren’
Prof. dr. Paul van den Broek toont aan dat begripsontwikkeling al vroeg start. Door luisteren en verbanden leggen bouwen jonge kinderen aan verdiepend tekstbegrip.
Meer over het jonge kind
In de vroege kinderjaren wordt het fundament gelegd voor de verdere ontwikkeling. Of het nu gaat om het ontwikkelen van een visie en een beredeneerd aanbod of begeleiding bij het spelend leren, onze adviseurs zijn gespecialiseerd in het jonge kind. Samen werken we aan een beredeneerd aanbod met ruimte voor spel en instructie.
