Cognitief sterke leerlingen in groep 1 en 2
Leestips december 2025: Inzicht in signaleren en begeleiden van cognitief sterke kleuters, met handvatten voor vroege herkenning en uitdagend, verrijkend aanbod binnen het bestaande onderwijs.
Cognitief sterke leerlingen signaleren
Veel leraren weten dat cognitief sterke leerlingen andere onderwijsbehoeften kunnen hebben en dat zij op een andere manier leren (Bakx & Van Gerven, 2021). Tegelijkertijd is het in groep 1 en 2 lastig om cognitief sterke leerlingen goed te signaleren (Kieboom, 2015). De kenmerken van een ontwikkelingsvoorsprong kunnen heel verschillend zijn. Jonge kinderen kunnen zich snel aanpassen of gaan onderpresteren als ze geen uitdagend aanbod aangereikt krijgen (Lavrijsen, Sypré en Verschueren, 2022).
Juist omdat de kenmerken en daarmee de onderwijsbehoeften zo kunnen verschillen, is het voor deze doelgroep een puzzel om tot een passend aanbod te komen. Hoe speel je, met al die verschillende leerlingen in jouw groep, vroegtijdig in op de behoefte tot uitdaging? In deze leestips lees je er meer over. We beginnen met twee leestips over ontwikkelingsvoorsprong en vervolgens delen we handvatten voor een uitdagend aanbod in de klas. Dat hoeven geen grote veranderingen te zijn: vaak kun je binnen het bestaande aanbod al heel veel doen!
“Dieper graven – verder springen – blijvend resultaat. Samen gaan we voor een stevige basis in de vroege kinderjaren.”
Handvatten voor ontwikkelingsvoorsprong
Het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ) ontwikkelde een brochure over jonge kinderen van wie de ontwikkeling sneller verloopt. Hiermee speelt NCJ in op de behoeften van professionals die werken met kinderen van 0-6 jaar. Zij willen vooral praktische handvatten: hoe herken je een ontwikkelingsvoorsprong, hoe ga je hierover in gesprek met ouders en hoe adviseer je hen?
Snel van start: vroege predictoren van cognitieve begaafdheid bij kleuters
Pedagogische Studiën beschrijft het onderzoek van Lavrijsen, Sypré en Verschueren (2022). Zij onderzochten de vroege signalen van cognitieve begaafdheid en of daarmee te voorspellen is dat leerlingen op latere leeftijd problemen ondervinden in hun schoolloopbaan. Met name een voorsprong op rekenen is goed vast te stellen. Daarnaast zijn kenmerken als toegewijde werkhouding en zelfstandig kunnen werken voorspellende signalen. Wanneer leerlingen in latere jaren problemen hadden, bleek dat in de kleuterjaren al signalen bekend waren.
Dammen: een goede zet!
Joke de Hoogh schreef in vakblad HJK (november 2025) een artikel over het gezelschapsspel dammen. Aan de hand van een praktijkvoorbeeld beschrijft de auteur hoe het spel dammen meerdere vaardigheden stimuleert bij jonge kinderen. Juist de afwisseling of combinatie van wat nodig is om het spel te kunnen spelen biedt uitdaging. Denk bijvoorbeeld aan taal, rekenen en sociale vaardigheden.
Sterke rekenaars in het basisonderwijs
Suzanne Sjoers maakte in 2025 een herziene druk van deze publicatie met de nieuwste inzichten en praktische voorbeelden die direct inzetbaar zijn in de praktijk. In de publicatie is specifiek aandacht voor de jongere leerlingen van de basisschool.
Volgen en begeleiden van opvallend gedrag door spelbegeleiding
Onze collega Tinka Hofmeijer schreef voor het blad Kleuterzaken (november 2025) een artikel over de spelbegeleiding van leraren. De kwaliteit van de begeleiding valt of staat met de kennis, houding en vaardigheden rondom spel die leraren hebben. Het artikel geeft handvatten om meer zicht te krijgen op het spelgedrag en niveau van de leerlingen. Een prettig inzicht wanneer je in spel uitdaging zoekt voor jouw cognitief sterke kleuters.
Kennisrijke thema’s in de onderbouw
In kleutergroepen werken we vaak met thema’s. Thema’s die veel inhoud en verdiepingsmogelijkheden bieden, sluiten aan bij uiteenlopende interessegebieden van leerlingen en bieden uitdaging voor cognitief sterke leerlingen. In de whitepaper ‘Kennisrijke thema’s’, geschreven door onze collega Caroline van Leijenhorst, lees je hoe je zelf aan de slag kunt met kennisrijke en betekenisvolle thema’s in groep 1 en 2.
De whitepaper verschijnt in januari 2026.
Andere interessante bronnen
- Via de websites van National Talent Centre Netherlands (NTCN), Kenniscentrum Hoogbegaafdheid en POINT013 vind je nog veel meer informatie en andere bronnen.
- Van NTCN verscheen in december 2025 het Basisboek (Hoog)begaafdheid voor po en vo. Meer informatie hierover vind je op deze website.
- Bakx, A. & Van Gerven, E. (2021). Hoe dan?! Pakkend Onderwijs voor begaafde leerlingen. Pica Onderwijsmanagement.
- Kieboom, T. (2015). Hoogbegaafd. Als je kind (g)een Einstein is. Lannoo.
- Lavrijsen, J., Sypré, S., & Verschueren, K. (2022). Snel van start: vroege predictoren van cognitieve begaafdheid bij kleuters. Pedagogische Studiën, 99(1). https://pedagogischestudien.nl/article/view/13724
Onze adviseurs staan voor je klaar
De artikelen zijn voor jou geselecteerd door de jongekindexperts van Expertis. Zij zijn gespecialiseerd in het jonge kind en alles wat daarbij komt kijken. Onze onderwijsadviseurs adviseren je graag!
Sherrill Woldberg
Beredeneerd aanbod en het werken aan een stevige basis
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Jonge kind.
Opleiding EDI-coach in het primair onderwijs
Leergang Taal en het jonge kind
Masterclass Leidinggeven aan de onderbouw
Jonge kind – Leestips van de maand
Iedere maand delen we een handig overzicht met leestips over alles wat ertoe doet op het gebied van het jonge kind. Bekijk onze selectie artikelen uit vakbladen, blogs en andere kanalen biedt voor een schat aan kennis en inspiratie voor een stevige, onderbouwde basis voor het jonge kind!
Doelgericht en beredeneerd aanbod
Leestips maart 2024: Leer hoe je doelen van groep 1-2 vertaalt naar betekenisvolle thema’s en spel. Ontdek het verschil tussen beheersings- en aanbodsdoelen en hoe spel opbrengstgericht kan zijn.
Zonder toetsen toch zicht op de ontwikkeling
Leestips november 2022: Zonder toetsen kun je met observaties toch zicht houden op de ontwikkeling van jonge kinderen. Lees hoe observatiesystemen helpen en wat dit vraagt van de leraar.
(Reken)ontwikkeling in de bouwhoek
Leestips februari 2024: De bouwhoek is dé plek voor jonge kinderen om wiskundige inzichten te ontwikkelen. Lees hoe je bouwen inzet voor ruimtelijk inzicht, probleemoplossing en spelend leren.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Jonge kind met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
Modelen: het belang van voordoen tijdens instructie
Wat is modelen, welke rol speelt het in het leerproces van leerlingen en hoe kun je dit concreet toepassen in je les? Je ziet het in deze kennisclip.
Whitepaper ‘Zó laat je kleuters leren’
Laat je jonge kinderen vooral spelen óf geef je ze instructie? Om antwoord te kunnen geven op deze vraag, is het nodig om zicht te hebben op wat jonge kinderen nodig hebben om tot leren te komen.
Geef ieder kind een boek cadeau!
Boeken spelen een belangrijke rol in de taalontwikkeling, fantasie en leesmotivatie van jonge kinderen. In deze blog van Kyra Laarveld lees je vijf tips om hen enthousiast te maken voor boeken.
Meer over het jonge kind
In de vroege kinderjaren wordt het fundament gelegd voor de verdere ontwikkeling. Of het nu gaat om het ontwikkelen van een visie en een beredeneerd aanbod of begeleiding bij het spelend leren, onze adviseurs zijn gespecialiseerd in het jonge kind. Samen werken we aan een beredeneerd aanbod met ruimte voor spel en instructie.
