Spot aan!
Boek van de maand september 2026: Boeken over muziek, theater en andere podiumkunsten. In deze speciale Kinderboekenweek-editie geven we per bouw één of meerdere titels die geschikt zijn voor Close Reading.
Close Reading-lessenserie
Het thema van de Kinderboekenweek 2026, van 30 september t/m 11 oktober, is ‘Spot aan!’. Boeken over muziek, theater en andere podiumkunsten staan in de schijnwerpers. Tegelijkertijd nodigt het uit om samen dieper na te denken: wanneer verdienen verhalen een podium? Hoe geef je iets of iemand de aandacht in een verhaal? Wie staat er eigenlijk in de spotlights en waarom? En wie blijft juist op de achtergrond?
Voor deze speciale editie van Boek van de maand kiezen we niet voor één titel, maar lichten we per bouw één of meer titels uit die geschikt zijn voor Close Reading. We geven een aantal suggesties voor eind- en leesdoelen, tekstgerichte vragen en/of verwerkingsvormen, waarbij je ook de strategieën voor begrijpend lezen (vragen stellen, visualiseren, verbinden, samenvatten, afleiden en voorspellen) functioneel kunt inzetten. Soms komt een strategie expliciet naar voren in een sessie en andere keren meer impliciet, maar het is als leraar belangrijk je hier altijd bewust van te zijn.
De mooiste verhalen uit de klassieke muziek (onderbouw)
Een prachtige titel om mee aan de slag te gaan in de onderbouw is het boek De mooiste verhalen uit de klassieke muziek met bewerkingen van auteurs als Elle van Lieshout en Erik van Os, Harmen van Straaten en Bette Westera, en met illustraties van onder andere Thé Tjong-Khing, Noëlle Smit, Philip Hopman en Charlotte Dematons. Binnenin het boek vind je een QR-code naar de playlist met de verschillende muziekstukken waardoor je het verhaal niet alleen kunt lezen met je klas, maar ook kunt beluisteren! Een mooie kans om met elkaar te ontdekken hoe woorden, illustraties en muziek samen een verhaal vertellen en verbinden met emotie en interpretatie.
Een krachtige manier om gevoelens visueel te maken, is door de muziek en het verhaal van Het Carnaval der Dieren van Camille Saint-Saëns te koppelen aan een tekenopdracht. In sessie 1 kun je luisteren naar het verhaal en in sessie 2 luister je met je ogen dicht naar de muziek die bij het verhaal hoort: hoe klinkt het in het verhaal? Kies nu een kleurpotlood en terwijl je luistert, teken je het gevoel dat je hoort. Dikke lijnen als de muziek harder wordt, spiralen als het vrolijk is, en zo verder. In sessie 3 bespreek je met elkaar de tekening van het gevoel: wat zie je in het lijnenspel?
De beer en de piano (onderbouw)
Ook De beer en de piano is een schitterend boek om te lezen en niet voor niets een van de thematitels deze Kinderboekenweek. Het boek, geschreven door David Litchfield en vertaald door Joukje Akveld, gaat over een beer die in het woud een piano vindt en na een tijdje de mooiste muziek kan spelen. Zo mooi, dat hij naar de stad mag om te spelen voor uitverkochte zalen en wereldberoemd wordt. Het is alles wat de beer had gehoopt. En toch begint er iets bij hem te knagen: hij mist het woud, hij mist zijn oude vrienden en hij mist zijn thuis.
Dus besluit de beer om terug te gaan en hij kan niet wachten om zijn vrienden te vertellen over zijn avonturen in de stad. Eenmaal daar, is er niemand. De beer is bang dat zijn vrienden hem vergeten zijn of dat ze boos op hem zijn omdat hij is weggegaan. Gelukkig blijkt dat zijn vrienden trots op hem zijn en zijn succes op de voet gevolgd hebben. De moraal van dit verhaal is dan ook dat echte vrienden trots op je zullen zijn als je succes behaalt en dat je dit soort vriendschap moet koesteren boven roem. Dit vormt een mooi einddoel om met leerlingen naar toe te werken.
Leesdoel:
- Ik kan in mijn eigen woorden vertellen wat er aan het begin, in het midden en aan het einde van het verhaal gebeurt.
Om grip te krijgen op de globale inhoud van het verhaal, kunnen de leerlingen een begin-midden-eindschema invullen door te tekenen. Het is hierbij krachtig als je modelt aan welke woorden of signaalwoorden je kunt herkennen dat er een nieuw deel van het verhaal begint. Op deze manier geef je de leerlingen handvatten om de strategie ‘samenvatten’ te kunnen inzetten.
Tekstgerichte vragen die je hierbij kunt stellen:
- Wat gebeurt er aan het begin van het verhaal?
- Waar speelt het verhaal zich in het begin af? Aan wat voor soort woorden kun je dat horen?
- Wat maakt de beer mee als hij naar de stad vertrekt?
- Hoe eindigt het verhaal? Waar is de beer dan?
Leesdoel:
- Ik kan vertellen wat de beer allemaal meemaakt in het verhaal.
In deze sessie ga je dieper in op details, zoals de precieze gebeurtenissen en belangrijke woorden in het verhaal. De tekstgerichte vragen kunnen helpen om het verhaal nog beter in kaart te brengen, zodat de leerlingen daarna de prenten van het verhaal in chronologische volgorde kunnen neerleggen en daarbij kunnen vertellen wat de beer doet en meemaakt. Onbekende woorden moeten soms uitgelegd worden, maar in dit verhaal kun je de betekenis van de woorden ‘concert’ en ‘staande ovatie’ juist heel goed achterhalen met behulp van de tekst en de illustraties. Model als leraar jouw denkstappen hierin.
Tekstgerichte vragen:
- Hoe lang duurt het voor de beer zo mooi piano leert spelen?
- Wat is de rol van het kleine meisje en de vader in het verhaal?
- Hoe weet je dat de beer heel beroemd is in de stad? Wat lees je in de tekst en wat zie je op de illustraties?
- Wat is een ‘concert’?
- Wat betekent het dat de mensen ‘een staande ovatie’ geven?
Leesdoel:
- Ik kan vertellen hoe de beer zich voelt gedurende het verhaal.
De beer maakt nogal wat mee en dat gaat gepaard met verschillende emoties. Een emotie-grafiek maakt de gevoelens van de beer voor de leerlingen inzichtelijker. Hierbij kun je de prenten van sessie 2 weer goed gebruiken, door per stukje te onderzoeken hoe de beer zich zou hebben gevoeld.
Tekstgerichte vragen:
- Waarom begint de beer met pianospelen? Wat voelt hij als hij pianospeelt?
- Waarom vertrok de beer toch naar de stad, terwijl hij weet dat de andere beren hem zullen missen?
- Hoe voelt de beer zich als hij zo beroemd is geworden?
- Waarom keert de beer terug naar het woud?
- Waarom gaat ‘de vacht van de beer recht overeind staan’ als hij de grijze beer achterna heeft gerend?
- Waarom zijn de beren in het woud ‘het belangrijkste publiek van de wereld’?
- Wat heeft de beer geleerd van zijn ervaringen? En wat kunnen wij daarvan leren?
De poppen van Spelhorst (middenbouw)
Voor de middenbouw kiezen we in dit thema voor het boek De poppen van Spelhorst van Kate DiCamillo, getipt door de Grote Vriendelijke Podcast in aflevering 137. Het is een prachtig sprookjesachtig verhaal met een filosofisch tintje en gaat over vijf poppenkastpoppen: een koning, een uil, een wolf, een jongen en een meisje. Volgens de winkelier van de speelgoedwinkel kunnen ze alleen als set worden gekocht, “want ze zitten in een verhaal”. Deze opmerking knopen de poppen goed in hun oren en het is hun wens om dit verhaal te mogen spelen, maar ja… Hoe weet je nou wat jouw verhaal is? En welke rol moet je dan daarin spelen? Dat blijkt nog niet zo makkelijk.
De schrijfster speelt in dit boek met thema’s als identiteit en lotsbestemming door de poppen als stereotypes neer te zetten die tegelijkertijd proberen te ontsnappen aan deze vaste rolverdeling en aan de verwachtingen van anderen. Het gaat over de transformerende kracht van verhalen en het besef dat je dat wat jou in eerste instantie toebedeeld lijkt te zijn, niet klakkeloos hoeft te accepteren. Misschien schuilen er, zoals een van de poppen zegt, wel “eindeloos veel verhalen” in ieder mens.
Lees eerst het hele boek voor aan de klas en diep daarna hoofdstuk 27 en 28 uit met behulp van Close Reading.
Leesdoel:
- Ik kan vertellen wie de hoofdpersonen in dit verhaal zijn, waar het verhaal zich afspeelt en wat er gebeurt in dit hoofdstuk.
Tekstgerichte vragen die je hierbij kunt stellen:
- Wie zijn de belangrijkste personages? Zijn er ook bijfiguren?
- Waar vindt het verhaal plaats?
- Wat is de belangrijkste gebeurtenis in deze hoofdstukken?
Laat de leerlingen op zoek gaan naar bewijs in de tekst om antwoord te geven op de tekstgerichte vragen. Als afsluiting van de sessie schrijven ze hun antwoord in maximaal 2 zinnen op een post-it. Zo creëert iedere leerling een korte samenvatting. Deze vergelijken ze daarna met andere klasgenoten, waarbij ze verschillen en overeenkomsten bespreken. De informatie kan de leerlingen helpen hun samenvatting aan te scherpen als dat nodig is. Je kunt deze sessie eventueel ook gebruiken als terugblik op het hele boek en van daaruit direct samen met de leerlingen een start maken met de verdiepende vragen.
Leesdoelen:
- Ik kan verschillende kenmerken en eigenschappen van de hoofdpersonen benoemen.
- Ik kan uitleggen waarom dit verhaal een sprookje wordt genoemd.
Verwerk de kenmerken en eigenschappen van de hoofdpersonen in een tabel. Hierbij kun je ook terugpakken op eerdere hoofdstukken in het boek. Het doel is om duidelijk te maken welke stereotyperingen in eerste instantie aan de poppen worden gekoppeld, zoals de scherpe tanden van de wolf of de wijze woorden van de uil.
Tekstgerichte vragen:
- Wat kun je vertellen over de eigenschappen van de verschillende poppen?
- Hoe is Jane aan het begin van het verhaal en aan het einde van het verhaal?
- Welke kenmerken van een sprookje herken je in dit boek? En welke ontbreken?
- “De meisjespop zong totdat Jane Twiddum binnenkwam om de haard aan te maken.” Wat vertelt dit ons over de poppen? Waarom worden ze stil als Jane binnenkomt? Waar zie je dat nog meer in het verhaal?
Leesdoel:
- Ik kan uitleggen wat de verborgen boodschap van dit sprookje is.
In sessie 3 wordt de tabel verder aangevuld met het daadwerkelijke gedrag van de poppen, zodat de leerlingen inzicht krijgen in de veranderingen die hebben plaatsgevonden. Op deze manier zet je als leraar heel mooi de strategie ‘verbinden’ in.
Tekstgerichte vragen die hierbij kunnen ondersteunen:
- Welk gedrag hebben de poppen laten zien? In hoeverre is hun aandeel in het verhaal anders dan ze in eerste instantie verwacht hadden?
- Waarom hebben de poppen juist deze stereotypische rollen gekregen, denk je?
- Wie zou de oude mevrouw met de ogen van violet kunnen zijn? Wat is haar rol in dit verhaal?
- Hoe hebben de poppen Jane nodig? Wat zouden de poppen zijn zonder Jane? En wat zou Jane zonder de poppen zijn?
- “nonsens na … En dat daar niet zoveel is om te verspillen.” Wat bedoelt Jane daarmee?
- “Alleen maakte Jane Twiddum de haard niet aan … t/m tijd te verspillen.” Wat voor plan heeft Jane bedacht? Welke rol hebben de poppen daarbij?
- “Dat moet de zin ervan zijn, het doel. Er moeten eindeloos veel verhalen in ons zitten, verhaal op verhaal.” Eindeloos veel verhalen – kijken hoe ze zich ontvouwden en daar deel van uitmaken – wat een zegen zou dat zijn. Wat zou de schrijfster hier bedoelen te zeggen? Waarom zegt ze niet “één verhaal”, maar “eindeloos veel verhalen”? Zou dat ook voor mensen gelden?
- Waarom vinden de poppen het zo belangrijk om onderdeel van een verhaal te zijn? Welke vragen zou jij aan de poppen willen stellen?
- Wat zegt dit verhaal over de rollen die mensen krijgen in het leven?
Hart van staal (bovenbouw)
Voor groep 7 en 8 is een van de thematitels het fantastische boek Hart van staal van Simon van der Geest, dat gaat over Ravi. Ravi is dol op gitaarspelen, maar de regering heeft sinds kort muziek verboden. Het zou gevaarlijk zijn voor de gezondheid van de mensen. Maar dat is niet het enige dat aan de hand is. Ravi komt er namelijk achter dat zijn ouders vervangen zijn door robots!
Je kunt met je groep aan de slag gaan met hoofdstuk 1 en 3. Deze eerste hoofdstukken roepen direct veel vragen op en nodigen uit om tussen de regels door te lezen.
Een mogelijk einddoel waar je naartoe zou kunnen werken, is dat de leerlingen kunnen uitleggen wat er met Ravi’s ouders aan de hand is. Daarbij is het belangrijk dat je nog niet de achterkant van het boek hebt voorgelezen, maar de leerlingen de gelegenheid biedt om uiteindelijk zelf tot deze afleiding te komen. Er zijn voldoende aanwijzingen in de tekst te vinden om een verklaring te verzinnen voor het blauwe licht dat uit hun oren schijnt. Zo lees je in hoofdstuk 1 dat zijn moeder amper emoties toont. De schrijver gebruikt woorden en zinnen als ‘ze kijkt niet blij, maar ook niet boos’, ‘… en scheurt het rustig in tweeën’, ‘… zegt ze kalm’ en ‘ze zegt het zonder een spier te verrekken’. Ook merk je aan de vader van Ravi dat hij veranderd is en niet meer de vader is zoals Ravi hem vroeger kende. Hield zijn vader vroeger net zoveel van muziek, nu wil hij er niets meer van weten. En vroeger vertelde hij allerlei stoere verhalen over zijn werk, maar tegenwoordig is het elke dag hetzelfde saaie deuntje-van-elke-dag. Daarbij steekt hij elke dag om precies 17 uur 17 de sleutel in het slot, alsof het op de automatische piloot gaat. Combineer al deze informatie met de zin ‘alleen een vreemd, zacht zoemen’ en dat zijn ouders lijken te slapen met hun ogen open, en laat leerlingen zo tot de conclusie komen dat zijn ouders geen mensen meer zijn, maar robots.
Daarnaast kun je de leerlingen ook laten bedenken waarom muziek in deze wereld verboden zou kunnen zijn. Wat is de relatie tussen robots en machines aan de ene kant en muziek en kunst aan de andere kant?
Films die nergens draaien (bovenbouw)
Binnen het thema ‘Spot aan!’ past tot slot ook het met een Gouden Griffel bekroonde Films die nergens draaien van Yorick Goldewijk. De hoofdpersoon, Cato, voelt zich thuis ongezien. Haar moeder is overleden toen Cato geboren werd. Haar vader is sindsdien altijd afwezig, ook al zit hij gewoon tegenover zijn dochter aan tafel. Buurvrouw Cornelia, die regelmatig schoonmaakt bij Cato thuis, bemoeit zich daarentegen continu met Cato en moppert de hele tijd op haar. Kortom, er is niemand die echt oog heeft voor Cato.
Lees samen met de klas het hoofdstuk ‘Muziek van vroeger’ van bladzijde 19 t/m 26. Hierin lees je over Cato’s lievelingsveldje, ‘het-veldje-dat-niet-bestond’, en over haar hobby om juist die dingen met haar camera te fotograferen die niemand anders wil zien. Cato zoekt dus juist naar die dingen die niet in de spotlight te vinden zijn en kiest ervoor om juist het nietszeggende of onopvallende in de schijnwerpers te zetten. Wanneer de leerlingen in dit stuk de karakters van Cato, haar vader en Cornelia goed hebben uitgeplozen, kunnen ze vervolgens nadenken over de vraag waarom Cato het nou leuk vindt juist alle ongeziene dingen vast te leggen met haar camera.
Tegelijkertijd biedt dit hoofdstuk een prachtig aanknopingspunt om verder te willen lezen. Het eindigt ermee dat Cato een visitekaartje vindt met daarop een adres van een oude bioscoop in de buurt en de tekst: ‘films die nergens draaien, maar die je altijd al had willen zien’. Als lezer heb je nog geen idee wat voor bijzondere films Cato daar gaat zien, maar het maakt zeker nieuwsgierig!
Onze adviseurs staan voor je klaar
Enthousiast geworden en wil je meer weten over Close Reading? Neem dan contact op met onze onderwijsadviseurs.
Annemarieke Kool
Jantine Hulleman
Close Reading
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Wil je je verdiepen in Close Reading? Bekijk dan onze twee prachtige leergangen.
Leergang Close Reading
Leergang Close Reading Expert
Boek van de maand
Er zijn zoveel mooie boeken en teksten bij allerlei thema’s, die je kunt gebruiken voor Close Reading. In deze rubriek tippen we je maandelijks nieuw verschenen boeken of zetten we oude bekende nog eens in de spotlights: het boek van de maand.
Hier zie je welke boeken deze titel allemaal hebben gekregen!
Lied- en dichtbundels
Boek van de maand november 2022: lied- en dichtbundels vol taalplezier. Van Roltrap naar de maan tot nieuwe gedichten van Pim Lammers en Rian Visser. Die zijn rijk, ritmisch en perfect voor Close Reading.
Informatieve boeken
Boek van de maand maart 2023: informatieve boeken die bovenbouwleerlingen meenemen in de wereld van geld, bitcoins en menselijke evolutie – verrassend, leerzaam en perfect voor Close Reading.
Gi-ga-groen
Boek van de maand september 2022: Gi-ga-groen met prentenboeken over moestuin, vriendschap en klimaat. Leerlingen ontdekken natuur, eerlijk delen en gevolgen van klimaatverandering.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Taal/lezen met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
Terugblik taalcongres ‘Geïntegreerd taalonderwijs’
Terugblik op twee inspirerende congresdagen met keynotes en workshops over rijk, samenhangend taalonderwijs, lezen en burgerschap, met volop praktische handvatten voor de onderwijspraktijk.
De nieuwe generatie kerndoelen: samenhang in taalonderwijs
De nieuwe kerndoelen Nederlands brengen meer samenhang in het taalonderwijs. Marieke van Logchem en Margreet Mulder laten zien hoe dit taal betekenisvoller maakt voor leerlingen.
Geïntegreerd taalonderwijs
Ontdek hoe belangrijk het is om taal te integreren in andere vakken. Met geïntegreerd taalonderwijs maak je het onderwijs betekenisvoller zodat leerlingen taal beter leren gebruiken.
Meer over Taal/lezen
Vanuit de wetenschap weten we wat ertoe doet bij het vormen van goed taal- en leesbeleid. Van technisch lezen tot Close Reading en van het vormgeven van goed taal- en leesbeleid tot geïntegreerd taal-/leesonderwijs.
