Poëzie

Close Reading-lessenserie

In de maand waarin misschien wel de meeste gedichten worden geschreven – en in aanloop naar de Poëzieweek (29 januari t/m 4 februari 2026) – zetten we poëzie centraal. En niet zomaar poëzie, maar de prachtige nieuwe dichtbundel van Bette Westera: Er vloog een vliegje in de vla. 

Voordat we meer te weten komen over het boek, duiken we eerst in de vernieuwde kerndoelen Nederlands. Want wat moeten onze leerlingen eigenlijk kunnen met betrekking tot poëzie? Vervolgens laten we zien hoe je de aanpak van Close Reading kunt toepassen bij gedichten.

Welke plek heeft poëzie in de definitieve conceptkerndoelen Nederlands?

In de definitieve conceptkerndoelen Nederlands wordt poëzie genoemd binnen het domein literatuur (SLO, 2025). Volgens de beschrijving moeten leerlingen in aanraking komen met cultuur en literatuur, onder andere door rijke teksten te lezen. Gedichten lenen zich hier goed voor. Door poëzie als rijke tekst in te zetten, stimuleer je de taal- en denkontwikkeling van leerlingen. Zij leren gedichten te lezen en vergroten daarmee hun woordenschat. Poëzie stimuleert als geen ander hun verbeelding, waardoor leerlingen vanuit meerdere perspectieven betekenis kunnen geven aan een gedicht. Tot slot leren zij gedichten te herkennen en onderscheiden op basis van eenvoudige genrekenmerken.

Thema’s verrijken met poëzie 

Een verscheidenheid aan tekstsoorten verrijkt een thema enorm. Heb je er weleens aan gedacht om poëzie aan te bieden binnen kennisrijke thema’s? Aan het begin van je thema, om nieuwsgierigheid en verwondering op te roepen, of juist aan het einde: om met de al opgedane kennis over het onderwerp écht die diepere laag in het gedicht te gaan ontdekken. Het boek Er vloog een vliegje in de vla leent zich hier sterk voor. In eerste instantie denk je wellicht dat de gedichten in dit boek vooral geschikt zijn om toe te voegen aan thema’s rondom voeding, maar ze raken aan veel meer thema’s. We geven enkele suggesties:

• ‘Van kop tot kont’ past binnen een thema rondom spijsvertering of het menselijk lichaam;
• ‘Brandbrief’ binnen een thema rondom religie;
• ‘Het familiediner’ binnen een thema rondom gezondheid;
• ‘Bananenblues’ binnen een thema rondom Zuid-Amerika of duurzaamheid;
• en ‘Suikerriet’ binnen een thema rondom Azië.

Er vloog een vliegje in de vla – onderbouw, middenbouw en bovenbouw

Als je volgens de aanpak Close Reading aan de slag wilt met een gedicht, start je je lesvoorbereiding met het opstellen van een einddoel (hier werk je naartoe in sessie 3). Vanuit daar bedenk je wat leerlingen nodig hebben aan letterlijke informatie uit het gedicht (sessie 2: hoe wordt het in de tekst gezegd?) en wat leerlingen over het gedicht moeten kunnen zeggen (sessie 1: wat zegt de tekst?).

Het opstellen van die einddoelen is van groot belang voor de samenhang van je sessies en het komen tot de diepere laag. Het is echter ook best complex en vergt veel didactische oefening. We geven voor bovenstaande gedichten enkele suggesties voor een einddoel, met daarbij een indruk van hoe je de sessies kunt indelen.

Aandachtspunten bij het maken van een lessenserie bij poëzie

• De duur van een lessenserie kan bij het gebruik van poëzie wat anders zijn dan bij verhalende of informatieve teksten. De eerste sessie zal vaker wat korter zijn omdat je je in die sessie richt op het onderwerp. Het accent zal bij een gedicht meer liggen op sessie 2 en zeker sessie 3.
• Soms kan een sessie 2 ook overgaan in sessie 3. Dit kan betekenen dan je maar twee keer met een gedicht bezig bent. Het is wel belangrijk dat je samen met de leerlingen de drie lagen van begrip doorloopt. Van belang blijft ook het vaker (herhaald) lezen van de tekst.
• In de groepen 1 tot en met 4 zal een gedicht vaak rijmen. Eindrijm komt daarbij het vaakst voor, met eenvoudige rijmschema’s als gepaard rijm (aa, bb, cc, etc.). Een gedicht heeft dan vaak korte zinnen en bevat direct taalgebruik. Gedichten in de onderbouw zijn vaker metrisch; dat wil zeggen dat er een regelmatige herhaling van onbeklemtoonde en beklemtoonde klankgroepen in voorkomen. Elementen als herhaling, tegenstellingen en overeenkomsten (parallellie) komen ook veel voor in gedichten voor jonge kinderen, zoals in aftelversjes. Deze elementen zorgen ervoor dat versjes makkelijker onthouden kunnen worden.
• In de midden- en bovenbouw zijn gedichten minder metrisch. Dat wil zeggen dat er minder vaak een regelmatige herhaling van onbeklemtoonde en beklemtoonde klankgroepen in voorkomen. In deze groepen komen ook meer gedichten voor die niet alleen eindrijm hebben, maar halfrijm of helemaal geen rijm. Het woordgebruik wordt steeds abstracter en wanneer er sprake is van beeldspraak kunnen het object en het beeld minder betrekking hebben op elkaar. Ook kennen gedichten in de midden- en bovenbouw minder herhaling, tegenstellingen en overeenkomsten (parallellie) dan in de onderbouw.

Overigens is Er vloog een vliegje in de vla niet de enige bundel van Bette Westera die zich goed leent voor een verbinding met een thema in je klas. Andere prachtige dichtbundels die je heel goed kunt inzetten, zijn onder andere:

• Zo voelt dat (2023): emoties en gevoelens, migratie, nieuwkomers, diversiteit;
• Ik wil een wiegje worden, zei de wilg (2021): natuur, duurzaamheid, milieuverandering;
• Uit elkaar (2019): liefde, scheiding, familie;
• Dichter bij de seizoenen (2024): seizoenen, natuur, diverse versvormen om kennis mee te maken;
• Doodgewoon (2015): rouw en dood.