Historische jeugdboeken

Close Reading

In deze editie staan we niet uitgebreid stil bij een Close Reading lessenserie, maar geven we hier een twist aan. Deze keer staat niet één boek in de spotlight, maar lichten we een aantal boeken uit van de schrijfster Martine Letterie. En aan het eind van dit stuk delen we enkele werkvormen die goed te gebruiken zijn bij haar nieuwste boek ‘Kinderen van ver’.

Ga je dit boek van de maand gebruiken? Deel het op social media via @Expertis Onderwijsadviseurs (LinkedIn en Facebook) of @Expertisadvies (Twitter)

Fragment uit het boek (blz. 38):

‘Met één hand houdt Rosa stevig de hand van mama vast. In haar andere hand draagt ze een koffertje. Mama doet de voordeur van de flat open. De kou slaat hen tegemoet. Buiten is het donker, aardedonker. En dat is het ergste.

Van de Duitsers mogen de straatlantaarns niet branden. Alle ramen moeten zo worden afgeplakt dat er geen straaltje licht meer door een spleetje naar buiten kan. De Duitsers denken dat Engelse vliegtuigen de weg kwijtraken als er geen licht is. Maar die piloten zijn heus niet stom. Ze gaan van de Duitsers winnen. Rosa weet het zeker, ook al is het nu nog niet gelukt.

De Duitsers zijn namelijk lafaards. Ze verstoppen zich niet alleen in het donker, maar ze halen ook nog joden weg als niemand het ziet. Toen ze daarstraks aanbelden, was het midden in de nacht.’

Fragment uit het boek (blz. 75):

‘Ze rukt de keukendeur open, sprint zonder iets te zeggen door naar de kelder, dendert de trap af, zet de weckpotten aan de kant en opent de duivenkelder. Ze pakt een van de twee kleine duivenmandjes die ze van Emile te leen gekregen hebben voor noodgevallen.

‘Charlie! Je moet me helpen!’

Haar duif wipt op haar schouder.

‘Marius is opgepakt om te gaan werken in Duitsland. Wil je alsjeblieft met hem mee? Dan is hij onderweg niet zo alleen. Als hij veilig is aangekomen, kun je ons een bericht brengen.’

Fragment uit het boek (blz. 145):

‘Op het moment dat haar gedachten in vage flarden uit elkaar dwarrelen, klinken er keiharde knallen vlakbij. De ijzeren muur trilt als een gong waarop net geslagen is.

‘Pemoeda’s!’ roept een moeder. ‘Dekking!’

Lotti is meteen klaarwakker. Ze rolt zich op tot een mango, met haar boek als een pit in het midden. Haar hart bonst in haar oren. Buiten schreeuwt een mannenstem iets onverstaanbaars. Dan wordt het stil.

Nog een hele poos blijft Lotti onbeweeglijk liggen, tot ze een hand op haar schouder voelt.

‘Slaap je?’ Het is mama.

‘Nee…’

Lotti gaat rechtop zitten. Een dunne lichtstraal schijnt in haar ogen. Waar komt dat licht ineens vandaan? Dan ziet ze het. Er zit een gat in de wand achter haar bed. Hebben de pemoeda’s dat gedaan? Lotti kijkt door het gat naar buiten.

‘Kijk mama, het is vollemaan!’

Mama zuigt haar adem naar binnen. ‘Och lieverd! Dat is een kogelgat. Je had wel dood kunnen zijn!’

Fragment

Blz. 70:

‘Langs de hemel jagen donkere wolken, waar soms de maan even achter vandaan komt. Het waait en de lucht is vochtig. In de boot is het zo stil dat het lijkt alsof de mensen om Azad heen hun adem inhouden. Je hoort alleen het pruttelen van de motor en het klotsen van de golven tegen de zijkant van de boot. Dat is een eng geluid. Bij elke klots vraagt Azad zich af of de golf over de rand komt.

‘Het is nu of nooit!’ zei Walid een paar dagen geleden. ‘Als het straks winter is, wordt de overtocht nog veel zwaarder.’

Hoe kan het nog zwaarder worden? De zee lijkt nu al zo woest…’

Blz. 72:

‘De lichtjes zijn al dichtbij als het geluid van een andere motorboot door de stilte scheurt. Het licht van een grote schijnwerper verblindt Azads ogen.

Een mannenstem schreeuwt: ‘Oprotten naar je eigen land, jullie!’

Werkvormen

Hieronder willen we je enkele manieren laten zien om dit boek in te zetten, die je ook heel goed kunt gebruiken voor de andere genoemde boeken. Werkvormen één, twee en drie zijn heel geschikt voor een Close Reading lessenserie. Zo kan de eerste werkvorm expertgroepen heel goed gebruikt worden als sessie twee. En de tweede en derde werkvormen, die gaan over het schrijven van de tussenliggende periodes en de dromen van de kinderen, zijn heel goed in te zetten als sessie drie.

1. Je kunt dit boek inzetten in de werkvorm expertgroepen (ook wel jigsaw genoemd).

• In groepjes van vier (de stamgroep) krijgen de leerlingen elk een ander verhaal. De ene leerling leest het verhaal van Samuel, de ander het verhaal van Tamar, weer een andere leerling leest het verhaal van Azad en de laatste leerling leest hoe het Fatima vergaat.
• Alle leerlingen uit de klas die de tekst van Samuel hebben komen bij elkaar en vormen een expertgroep. Ditzelfde doen de leerlingen die de tekst van Tamar, de tekst van Azad en de tekst van Fatima hebben. In deze expertgroep lezen en bespreken zij samen wat er gebeurt in het verhaal.
• Vervolgens gaan de leerlingen weer terug naar hun stamgroep en praten ze elkaar bij over wat ze hebben gelezen en besproken. Welke overeenkomsten en verschillen horen ze tussen de verhalen van Samuel, Tamar, Azad en Fatima?

2. In dit boek worden de verhalen verteld van Samuel, Tamar, Azad en Fatima. De verhalen worden chronologisch verteld, maar soms zitten er weken, maanden of jaren tussen de fragmenten die we lezen. Het is heel mooi om met de leerlingen te bespreken (of te laten tekenen of schrijven) wat er in die tussenfasen gebeurd kan zijn. Leerlingen moeten hiervoor inferenties maken tussen het stuk dat ze eerst gelezen hebben en de aanwijzingen die ze krijgen in het vervolg, bijvoorbeeld als een derde sessie.

3. In de eerste vier hoofdstukken worden de levens van Samuel, Tamar, Azad en Fatima beschreven. In hoofdstuk 5 wordt hun leven in Nederland beschreven en in hoofdstuk 6 mogen ze hun dromen tekenen voor de toekomst. Kunnen jouw leerlingen de dromen van de vier kinderen tekenen en deze vergelijken met de dromen uit het boek?

4. Maar denk ook aan het inzetten van dit boek als voorlees- of samenleesboek. Waarbij je heel goed leerlingen af en toe bewust stil kunt laten staan bij bijzondere fragmenten. Want waarom vraagt de kapitein of de oudste, gehandicapte broer van Samuel, of hij ook mee moet op de boot? En waarom zegt Fatima dat er een fee in haar hoofd mooie plaatjes tovert? Wat wordt bedoeld met de zin ‘de talibanstrijders hebben een gat in de kamer achtergelaten’ in het verhaal van Azad? En waarom wordt in het gezin van Tamar steeds herhaald ‘de bommen zijn niet het ergste’?

Bovenstaande boeken zijn zéker niet de enige boeken die Martine Letterie heeft geschreven. Er zijn er nog veel meer. Kijk voor meer over Martine Letterie op https://www.martineletterie.nl/

Meer uitgewerkte praktijkvoorbeelden zijn te vinden in de boeken Close Reading in de praktijk, verkrijgbaar via uitgeverij Pica.