Dieper de tekst induiken met fabels
Boek van de maand oktober 2021: Deze maand bespreken we het nieuwste boek van Janneke Schotveld: ‘De eekhoorn legt een ei en andere fabels.’
Close Reading-lessenserie
Deze maand bespreken we het nieuwste boek van Janneke Schotveld: De eekhoorn legt een ei en andere fabels. Fabels zijn bij uitstek verhalen die je vaker moet lezen om de moraal te achterhalen. Daarnaast gebeurt er zóveel in een fabel, het gebeurt al bijna vanzelf dat je hem meerdere keren gaat lezen. En laat herhaald lezen en steeds een laagje dieper de tekst induiken nu net effectieve elementen zijn van de aanpak ‘Close Reading’. Hieronder vind je een voorbeeld lessenserie voor de midden- en bovenbouw bij de fabel ‘Een stelletje vreemde vrienden’. Veel plezier ermee! We zouden het leuk vinden als je een sessie of lessenserie uitprobeert en die deelt op social media @Expertis.
Enthousiast geworden? Deel dan gerust onze tips voor de onder- midden- en bovenbouw onder je collega’s of via social media.
De eekhoorn legt een ei en andere fabels
Door Janneke Schotveld zijn de afgelopen jaren zoveel mooie boeken geschreven, bijna teveel om op te noemen. Denk bijvoorbeeld maar eens aan de moderne sprookjesboeken De kikkerbilletjes van de koning of Het kattenmannetje. En wat denk je van De zolderkinderen en Avonturen van de dappere ridster. Daarnaast komen wij op scholen bijna geen boekenkast meer tegen zonder Superjuffie. Er zijn zelfs leerkrachten die de hele serie verzamelen om heerlijk uit voor te lezen in de groep. Deze maand bespreken we het nieuwste boek van Janneke Schotveld: De eekhoorn legt een ei en andere fabels.
Fabels zijn korte verzonnen verhalen met een moraal, waarin dieren de hoofdrol spelen. Zo gaat het eerste verhaal bijvoorbeeld over een haas die heel veel online ‘vrienden’ heeft. Maar zijn ze er ook voor hem als hij ziek wordt? Ook vind je er een fabel over een dikke bromvlieg die een edelhert redt van een jager. En wat denk jij… kan je beloven dat je je nooit meer zult vergissen? Daar voeren het bosmuisje en het everzwijn een mooi gesprek over.
Leesdoel:
-
- Ik kan vertellen over wie de tekst gaat en wat er zich in het verhaal afspeelt.
Lees eerst de tekst voor. Daarna gaan de leerlingen op zoek naar wie er allemaal meedoen in het verhaal. Leerlingen geven alle dieren en de jager een eigen kleur. Op deze manier maken ze kennis met de belangrijkste figuren in het verhaal.
Voor het tweede deel van het doel, bepalen de leerlingen wat er zich in grote lijnen in het verhaal afspeelt. Tijdens het lezen kunnen ze een uitroepteken plaatsen bij zinnen die belangrijk zijn voor de samenvatting. Hierbij kan je heel goed het GRRIM-model toepassen. Eerst model je waar jij een uitroepteken plaatst, daarna doe je dit gezamenlijk bij een volgend stuk tekst en daarna verschuif je geleidelijk de verantwoordelijkheid naar tweetallen, zodat ze ten slotte zelfstandig uitroeptekens bij belangrijke zinnen kunnen zetten.
Voordat je terugvraagt naar de belangrijkste zinnen, laat je de leerlingen deze eerst in hun groepje bespreken. Zijn ze het met elkaar eens? Laat daarna zien hoe je de belangrijke gebeurtenissen samenvat; doe het eerst weer zelf voor, doe het samen en laat leerlingen ten slotte de samenvatting afmaken in hun groepje. Laat ze hun gemaakte samenvatting presenteren en hierop met elkaar reflecteren.
Leesdoel:
-
- Ik kan beschrijven hoe de dieren elkaar helpen.
We kunnen natuurlijk niet teveel verklappen, daarvoor moet je het boek echt zelf lezen, maar er gebeurt een heleboel in deze fabel! Laat de leerlingen kaartjes maken, waar ze op de voorkant een dier tekenen of schrijven en waar ze op de achterkant beschrijven hoe het dier de ander heeft geholpen. Laat ze elkaars kaartjes lezen en er feedback op geven, zodat als er nog informatie op een kaartje mist, de leerlingen deze kunnen aanpassen of aanvullen.
Laat de leerlingen de kaartjes, met de beschrijving naar boven, neerleggen en laat hun medeleerlingen raden welk dier er op dit kaartje beschreven wordt.
Leesdoelen:
-
- Ik kan de overeenkomsten en verschillen beschrijven tussen de vrienden.
-
- Ik kan uitleggen waarom de titel ‘een stelletje vreemde vrienden is’.
Op het eerste oog passen een rat, ree, schildpad en merel voor geen meter bij elkaar. Maar niets is minder waar. Kunnen de leerlingen achterhalen wat de overeenkomsten en verschillen tussen de vrienden zijn? En waarom is de titel eigenlijk ‘een stelletje vreemde vrienden’? Kortom, wat is de moraal van deze fabel?
Sessie 4? Jazéker, een tekst kan inspireren om er meer mee te doen, zoals debatteren of een creatieve opdracht! Deze Close Reading lessenserie leent zich bij uitstek voor een schrijfopdracht als vervolg; de leerlingen gaan zelf een fabel schrijven! Om de leerlingen meer houvast te geven voor het schrijven, is het mooi om samen nog een fabel te lezen. Dit geeft de leerlingen meer inzicht in wat een fabel precies is. Op deze manier kunnen de leerlingen samen de succescriteria opstellen voor hun fabel. En vergeet hierbij niet de verschillende fasen van het schrijven, namelijk de oriëntatiefase, de opdrachtfase, de schrijffase, de reviseerfase en de publicatiefase.
(Herder, A. (2021). Schrijfonderwijs op peil: Handreiking voor leerkrachten in de midden- en bovenbouw van het (speciaal) basisonderwijs. Enschede: SLO).
Meer uitgewerkte praktijkvoorbeelden zijn te vinden in de boeken Close Reading in de praktijk, verkrijgbaar via uitgeverij Pica.
Onze adviseurs staan voor je klaar
Enthousiast geworden en wil je meer weten over Close Reading? Neem dan contact op met onze onderwijsadviseurs.
Liz Bunte
Close Reading
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Wil je je verdiepen in Close Reading? Bekijk dan onze twee prachtige leergangen.
Leergang Close Reading
Leergang Close Reading Expert
Boek van de maand
Er zijn zoveel mooie boeken en teksten bij allerlei thema’s, die je kunt gebruiken voor Close Reading. In deze rubriek tippen we je maandelijks nieuw verschenen boeken of zetten we oude bekende nog eens in de spotlights: het boek van de maand.
Hier zie je welke boeken deze titel allemaal hebben gekregen!
Sinterklaas 2023
Boek van de maand november 2023: Drie Sinterklaasboeken helpen leerlingen meer te leren over bakkers, recepten en hulppieten. Met Close Reading duiken ze in instructies, tradities en betekenisvolle details.
Complot
Boek van de maand oktober 2025: Complot van Jan Paul Schutten biedt een spannende Close Reading-lessenserie over ufo’s en complottheorieën, waarin leerlingen bewijs en tegenbewijs vergelijken en een eigen mening vormen.
Prentenboeken van Oliver Jeffers
Boek van de maand oktober 2022: Prentenboeken van Oliver Jeffers die met rijke taal en illustraties laten nadenken over bezit, vriendschap en verhalen vertellen.
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Taal/lezen met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
Terugblik taalcongres ‘Geïntegreerd taalonderwijs’
Terugblik op twee inspirerende congresdagen met keynotes en workshops over rijk, samenhangend taalonderwijs, lezen en burgerschap, met volop praktische handvatten voor de onderwijspraktijk.
Elke leerling een actieve lezer
Prof. dr. Paul van den Broek legt uit hoe leraren dieper tekstbegrip stimuleren: door actief lezen, doelgericht werken en leerlingen leren verbanden te leggen en kritisch te denken.
Minigids ‘Close Reading in het voortgezet onderwijs’
De aanpak Close Reading biedt docenten van alle vakgebieden handvatten om leerlingen te leren hoe zij kunnen omgaan met complexe teksten en verschillende tekstsoorten. Deze minigids helpt je op weg hoe je Close Reading kunt inzetten in jouw lessen.
Meer over Taal/lezen
Vanuit de wetenschap weten we wat ertoe doet bij het vormen van goed taal- en leesbeleid. Van technisch lezen tot Close Reading en van het vormgeven van goed taal- en leesbeleid tot geïntegreerd taal-/leesonderwijs.
