De Woordenschat

Om het leesdoel van deze sessie te behalen, kun je kiezen voor verschillende verwerkingsvormen:

Verwerkingsvorm 1
Kies enkele belangrijke bladzijdes uit het boek en laat deze op de juiste volgorde leggen. Zet hierbij het GRRIM-model in: laat bijvoorbeeld zien hoe jij kiest welke bladzijde vooraan moet door te vertellen wat er allemaal op de illustraties te zien is en hardop na te denken waar het verhaal mee begint. Doe dat samen bij één of meer bladzijdes en laat de leerlingen het zelf afmaken. Veelal eindigt hier de verwerking, maar vergeet niet dat het doel is dat leerlingen het verhaal kunnen navertellen. Laat ze de volgorde van de bladzijdes gebruiken om het verhaal aan hun knie- of schoudermaatje na te vertellen. Geef ook hier een krachtig voorbeeld dat ze kunnen imiteren.

Tips bij deze werkvorm:

• Gebruik niet alle bladzijdes, maar maak bewust een afweging. Je kunt differentiatie aanbieden door sommige leerlingen minder of meer bladzijdes te geven.
• Je kunt ervoor kiezen om de bladzijdes op een lange strook op te laten plakken. Dit ondersteunt de leerlingen visueel bij het navertellen.
• Loop rond en ondersteun leerlingen waar nodig. Als je rondloopt, kun je goed observeren wie dit al kan of wie dit nog lastig vindt. Luister naar de gesprekken tussen de leerlingen en geef ze gerichte feedback.
• Je kunt uitdaging bieden door leerlingen zelf de vijf belangrijkste platen uit het boek te laten kiezen, waarna ze deze op de juiste volgorde leggen om het verhaal na te vertellen.
• Je kunt de platen ophangen boven de verteltafel, zodat leerlingen het verhaal kunnen naspelen.

Verwerkingsvorm 2
Bij deze werkvorm verandert het leesdoel in: ik kan vertellen wat er in het begin-midden-einde van het verhaal gebeurt.

Leg drie hoepels op de grond die symbool staan voor het begin-midden-einde van het verhaal en geef leerlingen diverse bladzijdes uit het boek.

IK:
Houd zelf een bladzijde omhoog en vertel de leerlingen wat jij op de illustraties ziet. Formuleer dit in een zin: “Oskar graaft een schatkist op.” Model hoe jij weet of deze illustratie bij het begin-midden-einde van het verhaal hoort en leg hem in de juiste hoepel. Vraag de leerlingen hoe jij wist waar deze plaat hoorde én of ze het met je eens of oneens zijn.

WIJ:
Houd weer een bladzijde omhoog, of toon deze op het digibord, en vraag de leerlingen eerst zelf na te denken over wat ze op de illustraties zien en welke zin zij daarbij kunnen formuleren. Bijvoorbeeld: “In de schatkist…” Waar denken zij vervolgens dat deze bladzijde hoort?

JULLIE:
Verdeel nu enkele andere bladzijdes uit het boek over tweetallen en laat ze samen bespreken wat ze zien en of ze denken dat deze hoort bij het begin-midden-einde van het verhaal.

JIJ:
Als alle platen in de juiste hoepel liggen, kun jij modelen wat er in het begin, midden en einde van het verhaal gebeurt. Laat de leerlingen het dan aan hun kniemaatje navertellen.

Tips bij deze werkvorm:

• Gebruik niet alle bladzijdes uit het boek, maar maak bewust een selectie uit de meest essentiële platen om het verhaal na te kunnen vertellen.
• Kies heterogeen of homogeen de tweetallen, maar maak er een drietal van als er een leerling bij is die de taal nog niet goed machtig is.
• Je kunt ze meerdere bladzijdes laten bespreken, door van bladzijde te wisselen met een ander tweetal.
• Als je merkt dat het navertellen lastig is, bouw dit dan geleidelijk af: model, laat ze het herhalen in koor of geef steunzinnen en laat leerlingen deze zinnen afmaken.
• Ter ondersteuning van deze opdracht kun je al tijdens het voorlezen in de desbetreffende hoepel gaan staan.

Overige tips:

• Ken je de praatdomino al? Deze ondersteunt leerlingen bij het navertellen.
• Hierboven zie je verschillende verwerkingsvormen waar je een keuze uit kunt maken en ook binnen de verwerkingsvormen zijn er verschillende activiteiten. Verdeel deze gerust over enkele (kleine) kringmomenten, in plaats van alles in één keer aan te bieden.

• • Ik kan vertellen waarom Oskar zijn kist de woordenschatkist noemt.

Als overgang tussen sessie twee en sessie drie pakken we Oskars probleem er nog eens bij; met name de plaat waarop staat dat hij woordeloos stond. Wat valt de leerlingen op aan deze bladzijde? Wat gebeurt er als alle woorden op zijn? Hoe reageerde Oskar hierop?

Nadat Oskar vervolgens dringend op zoek gaat naar nieuwe woorden en Parola hem daarbij helpt, wil hij alleen nog maar vreugdevolle woorden bedenken. Tekstgerichte vragen die hierbij passen, zijn:

• Wat wordt bedoeld met: ‘zodra je woorden uitspreekt, krijgen ze magische krachten’?
• Waarom wil Oskar alleen woorden bedenken die vreugde brengen?
• Waarom noemt Oskar de schatkist een woordenschatkist?

(in dit woord zit zoveel gevangen: woorden + schat + kist, maar ook woordenschat en schatkist).

Overige tips:

1. Na deze lessenserie biedt dit boek nog meer kansen om taal te verdiepen. Oskar zoekt namelijk naar woorden die vreugde brengen. Welke vreugdevolle woorden heeft hij uit zijn schatkist gegooid op de laatste bladzijde? En wat waren voor de leerlingen vreugdevolle momenten? Koppel hier een taalronde aan, waarin leerlingen over hun eigen vreugdevolle momenten praten, tekenen en schrijven. Het is een betekenisvolle manier om zowel aan de mondelinge als aan de schriftelijke taalvaardigheid te werken. Wil je weten hoe je deze taalronde verder uitwerkt en wat wordt bedoeld met schrijven in de onderbouw? Bekijk de structuur en voorbeelden via Taalvorming.nl. Op LOWAN.nl vind je videomateriaal van de taalronde in een nieuwkomersklas. Meer uitwerkingen vind je in de boeken ‘Iedereen kan leren schrijven’ van Suzanne van Norden en ‘Wat een goede tekst!’ van Suzanne van Norden en Petra de Lint.
2. Het boek biedt mooie kansen om de pracht van de thuistaal te ontdekken en deze een plaats te geven in het klaslokaal: welk woord in hun eigen taal brengt ze veel vreugde? Zien we overeenkomsten en verschillen in hetzelfde woord geschreven en gesproken in andere talen? En welk woord bestaat wel in de ene taal, maar niet in de andere taal?
3. Dit boek daagt uit om met de klas woorden te verzamelen in een eigen woordenschatkist. Dat kan door woordenschatten die jullie in andere boeken of gesprekken tegenkomen, maar deze kunnen de leerlingen natuurlijk ook heel goed buiten het klaslokaal vinden. Kasper Soeters deelde op 3 januari op X het ‘Woord van de Dag’: moeterbijgnet, ‘een appelbeignet die vandaag verplicht bij ieder kopje koffie én bij iedere maaltijd genuttigd moet worden, omdat er zeker nog zeventien van die dingen over zijn’. En wat dacht je van de chocogurk, waar Laurien Zwarts van de Donatushof in Bemmel ons op wees, waarbij Kesbeke en Jamin een samenwerking zijn aangegaan?

Welke woorden verzamelen jullie in de woordenschatkist?

Kerndoelen

Kerndoelen waaraan je met deze lessenserie werkt:

• Taal- en leesomgeving
• Luisteren en lezen met begrip
• Luisteren en lezen met diep begrip
• Doelgericht spreken en schrijven
• Creatief taal gebruiken
• Schrijven om te leren
• Doelgericht gesprekken voeren
• Gesprekken voeren om te leren
• Vorm en betekenis beschouwen
• Spelling, formulering en interpunctie
• Verhalende teksten