Close Reading ‘Bursts’

Close Reading

In deze editie willen we je informeren over Close Reading ‘bursts’; kleine uitbarstingen om tot dieper tekstbegrip te komen. We laten je zien hoe je deze uitbarstingen kunt toepassen bij jouw (voorlees- of samenlees)boek, als aanvulling op de ‘reguliere’ Close Reading lessenseries. We duiken allereerst even in de theorie van Close Reading uitbarstingen.

Ga je ‘bursts’ inzetten? Deel het op social media via @Expertis Onderwijsadviseurs (LinkedIn en Facebook) of @Expertisadvies (Twitter)

Zoals we al eerder noemden, kan een uitbarsting gepland én ongepland plaatsvinden. Soms ontdek je tijdens de voorbereiding van een leesfragment, dat leerlingen een bepaalde zin of fragment écht goed moeten doorgronden, voor ze er met elkaar over in gesprek kunnen gaan. Maar op andere momenten ben je heerlijk aan het voorlezen of zijn jullie bezig in een samenleesboek en dan valt je oog ineens op zo’n prachtige, complexe zin.

Nog enkele voorbeelden

Er zijn al enkele voordelen van deze uitbarstingen genoemd, maar hier volgen er nog een paar:

• Je kunt het makkelijk toepassen bij elk boek of elke tekst die je aan het lezen bent.
• Het is kort en krachtig en kan daardoor makkelijk aan je lessen toegevoegd worden.
• Het biedt je de gelegenheid om te modelen wanneer en hoe jij bewust stilstaat bij een complexe zin of fragment.
• Het geeft leerlingen de gelegenheid om niet één of twee keer per week te oefenen, maar juist meerdere momenten in de week. De kracht van oefenen!

Hoe dit er in de praktijk uit kan zien? Lees gauw verder voor de praktijkvoorbeelden bij ‘Morris’.

Onder-, midden- en bovenbouw:

Dit boek is gecategoriseerd als een A-boek, maar omdat het grootste gedeelte van het verhaal tussen de regels te lezen is, is dit boek geschikt voor alle jaargroepen. We vermoeden dat vooral de midden- en bovenbouw de diepere lagen zullen afpellen.

Er zijn meerdere fragmenten om een uitbarsting bij te plannen. Kijk maar eens naar deze zinnen op bladzijde 25:

‘Hij snikte een keer – één keer maar. Die snik had hij nog over van afgelopen nacht. Als je stiekem huilt, huil je nooit helemaal uit.’

En ten slotte willen we je aandacht vestigen op dit fragment op bladzijde 43:

‘Alle verhalen die hij over de berg had gehoord zag hij gebeuren. Stenen gingen vanzelf rollen. Ergens flitste een blauw licht. Hij dacht dat hij blind was. Er doken een paar verdrietige dingen van verleden zomer op. Een schemerlamp viel. Een vaas ging aan scherven. Een deur knalde dicht.

Toen Morris zijn ogen weer opendeed, duwde hij alle lucht uit zijn longen en sloeg zijn hand voor zijn mond.’ (Blz. 43)

Vragen die je hierbij kunt stellen, zijn: wat gebeurde er volgens jullie toen er stenen gingen rollen en er een blauw licht flitste? Wat leren we in dit stuk over Morris’ zomer? Wat zou er gebeurd kunnen zijn? Waarom herinnerde hij zich juist op dit moment deze verdrietig dingen? Hoe past dit fragment bij onze eerste uitbarsting?

Hoe nu verder?

Als je al langere tijd werkt met rijke, complexe teksten en Close Reading, merk je vaak dat je sneller de complexiteit van een zin of fragment herkent en dat de vraagstelling bij het in- en uitzoomen makkelijker verloopt, omdat je hierin sessie twee en drie herkent. Maar ook hierbij geldt oefening baart kunst! Probeer het gewoon eens uit, ongepland en gepland.

Wil je het nu alvast uitproberen? Lees dan dit fragment en bedenk hier 3-5 tekstgerichte vragen bij:

Doe het samen. Bespreek (of vergelijk) jouw tekstgerichte vragen eens met een collega; zijn ze tekstgericht, zoom je in op de betekenis om deze daarna door uit te zoomen te analyseren?

Tip

Hieronder vind je een stappenplan voor een geplande uitbarsting, dat je verder op weg kan helpen:

Stap 1: bekijk de teksten die je deze week gaat lezen met je klas. Selecteer één of twee complexe zinnen of fragmenten, waarvan jij denkt dat het toepassen van een Close Reading uitbarsting de moeite waard is.

Stap 2: ontwerp drie tot vijf tekstgerichte vragen bij deze zinnen of fragment. Zoom eerst in en daarna uit.

Stap 3: probeer het uit en geniet ervan!

Tip

Soms wil je het als leraar meteen goed doen en weerhoudt dat je om dingen uit te proberen. Ik kan je vertellen dat ik (Karin Versloot) best wel eens heb meegemaakt dat de uitbarsting die ik had bedacht niet opleverde wat ik wilde, of dat ik een te makkelijk of juist te moeilijk fragment had gekozen (je kon de krekeltjes in de klas horen ?). Maar juist door het uit te proberen, merk je wat wel en niet lukt, welke zinnen of fragmenten geschikt zijn, hoe je de leerlingen kunt ondersteunen of uitdagen en word je er steeds beter in.

Tip

Lezen en schrijven versterken elkaar; ze putten o.a. uit dezelfde bron (Shanahan, 2016). En door veel te schrijven, versterk je zowel het schrijven als tekstbegrip bij de leerlingen. En laat korte schrijfopdrachten nu ook heel mooi bij deze uitbarstingen passen. Zo kan je tijdens de uitbarsting leerlingen vragen om hun antwoord op een tekstgerichte vraag op te schrijven. Dit helpt ze om hun gedachten te ordenen, woorden te wegen en dit vervolgens te gebruiken bij het bespreken van hun antwoord met een klasgenootje. Maar je kunt ze ook heel goed vragen om bij jouw zin of fragment annotaties te schrijven; wat zijn hun gedachten erbij, wat is belangrijk? En na de uitbarsting kan je leerlingen vragen om het fragment te parafraseren, om ze in eigen woorden op te laten schrijven wat er staat. Of laat ze een reactie op het fragment schrijven. Werkblad twee zoals Martin Bootsma dat deelde in JSW 9, 2016 past hier mooi bij.

De verwijzing naar Shanahan vind je hier terug:
Shanahan, T. (2016). Relationships between reading and writing development. In C. A. MacArthur, S. Graham, & J. Fitzgerald (Eds.), Handbook of writing research (pp. 194–207). The Guilford Press.

Meer uitgewerkte praktijkvoorbeelden zijn te vinden in de boeken Close Reading in de praktijk, verkrijgbaar via uitgeverij Pica.