Onderwijsverbetering duurzaam maken: dit is ervoor nodig
Onderwijsverbetering beklijft als scholen inzetten op borging, samenwerking en een aanpak die past bij hun doelen. Onderzoek toont: 75% blijft data gebruiken voor duurzame verbetering.
Hoe zorg je dat onderwijsverbetering écht beklijft?
Het komt geregeld voor dat scholen enthousiast een nieuwe interventie invoeren, maar na verloop van tijd er niet meer naar omkijken. Hoe voorkom je dit? Hoe zorg je ervoor dat onderwijsverbetering beklijft? Anne Tappel doet er onderzoek naar en bevroeg scholen die ooit gestart zijn met de Datateam®methode. “Denk na over borging van de nieuwe aanpak – zowel voor, tijdens als na de invoering – en stick to the plan”, is haar advies aan schoolleiders.
Anne Tappel werkt al jaren in het onderwijs en weet uit eigen ervaring hoe gemakkelijk nieuwe verbeteraanpakken kunnen doodbloeden: “Ik heb vaak gezien dat op scholen innovaties starten, maar na twee jaar weer stoppen, nog voordat ze effect kunnen hebben op het leren van leerlingen. Dat is heel frustrerend.” Anne – die nu onder meer beleidsmedewerker op Scholengemeenschap Marianum in Groenlo/Lichtenvoorde is – helpt het onderwijsveld graag om verbeteraanpakken te verduurzamen en doet daarom aan de Universiteit van Twente promotieonderzoek naar dit thema. Ze onderzoekt de vraag: wat maakt onderwijsinnovatie duurzaam?
Waardevolle methode
De promovenda bevroeg scholen in het voortgezet onderwijs die ooit gestart zijn met de Datateam®methode, een aanpak waar ze als teamleider en projectleider veel ervaring mee heeft opgedaan. Een datateam is een professionele leergemeenschap die bestaat uit zes tot acht leraren en schoolleiders. Zij lossen op basis van data – bijvoorbeeld toetsresultaten, doorstroomgegevens of uitkomsten van enquêtes – in acht stappen een door hen gekozen onderwijsprobleem op. Een waardevolle methode, vindt Anne: “Vaak handel je op basis van een onderbuikgevoel, maar dat klopt niet altijd. De aanpak zorgt ervoor dat je data gebruikt om passende oplossingen te vinden. Dit heeft mij soms echt de ogen geopend.”
Het mooiste is als het invoeren van de methode ertoe gaat leiden dat het vanzelfsprekend wordt om data te gebruiken voor onderwijsverbetering, meent Anne: “Dan is het werken met data een routine – en dus duurzaam – geworden.”
“Het mooiste is als het invoeren van de methode ertoe gaat leiden dat het vanzelfsprekend wordt om data te gebruiken voor onderwijsverbetering.”
Genuanceerd
Anne bekent dat ze aanvankelijk dacht dat de Datateam®methode op veel scholen niet erg duurzaam zou zijn. “Veel scholen die ik benaderde zeiden: we werken er niet echt meer mee.” Dat bleek veel genuanceerder te liggen.
Op basis van onderzoek maakt Anne onderscheid tussen vier zogeheten ‘clusters van duurzaamheid’: 1) de school doet niks meer met de methode en ook niet met het onderliggende doel: data gebruiken voor onderwijsverbetering; 2) de school werkt wel met de methode, maar is verder niet bezig met het onderliggende doel; 3) de school werkt niet meer met de methode, maar werkt wél aan het onderliggende doel; en tot slot 4) de school werkt met de methode én aan het onderliggende doel. Anne: “Uit mijn onderzoek blijkt dat 75 procent van de scholen nog steeds met de methode werkt en/of op een andere manier data gebruikt om schoolverbetering te realiseren, voortkomend uit het werken met de Datateam®methode.”
“Uit mijn onderzoek blijkt dat 75 procent van de scholen nog steeds met de methode werkt en/of op een andere manier data gebruikt om schoolverbetering te realiseren, voortkomend uit het werken met de Datateam®methode.”
Wat beïnvloedt duurzaamheid?
De hamvraag is dan: wat maakt dat op de ene school de methode duurzamer is dan op de andere? De promovenda ontdekte in een literaire review dat er veel factoren van invloed zijn op de mate van duurzaamheid van onderwijsverbeteringen. Het is bijvoorbeeld belangrijk dat een innovatie past bij de visie en de doelen van een school. “Soms starten scholen een onderwijsvernieuwing omdat er een subsidie beschikbaar is”, vertelt Anne. “Maar als de nieuwe aanpak niet past bij de doelen, werkt het meestal niet. Het mooie aan de Datateam®methode is dat deze altijd wel past bij de doelen van een school.”
Ook speelt het karakter van de interventie een rol, bijvoorbeeld hoe gestructureerd, effectief en efficiënt deze is, en of je vooruitgang in het proces merkt. Anne: “De Datateam®methode zorgt voor een gestructureerd proces en een effectieve manier van werken. Het team doorloopt acht duidelijke stappen en formuleert aan het eind een oplossing.”
“Soms starten scholen een onderwijsvernieuwing omdat er een subsidie beschikbaar is”, vertelt Anne. “Maar als de nieuwe aanpak niet past bij de doelen, werkt het meestal niet. Het mooie aan de Datateam®methode is dat deze altijd wel past bij de doelen van een school.”
Kennis en ervaring delen
Van grote invloed is ook de mate van samenwerking in de school en professionele ontwikkeling. En: bij duurzame onderwijsverbetering draait het erom dat de kleine groep die met de innovatie bezig is, zijn kennis en ervaring gaat delen met relevante collega’s binnen de school. Juist daarin zit ‘m de complexiteit, vertelt Anne: “Dat is op elke school lastig.” Schoolleiders kunnen hierbij een sleutelrol spelen: “Het is cruciaal dat zij aandacht geven aan de nieuwe aanpak – zowel voor, tijdens als na de invoering. Als ze dat niet doen, verzandt deze. Schoolleiders moeten de methode warm houden door ernaar te verwijzen, mensen individueel te ondersteunen en te begrijpen wat het betekent om met de innovatie te werken. Ook is het belangrijk kennisdeling te stimuleren en te faciliteren. Tot slot is het nodig scherp te zijn op wat mensen nodig hebben om bijvoorbeeld data-analyses te kunnen maken, en professionalisering mogelijk te maken.”
Schoolleiders moeten de methode warm houden door ernaar te verwijzen, mensen individueel te ondersteunen en te begrijpen wat het betekent om met de innovatie te werken.
Het goede voorbeeld
Schoolleiders – maar ook besturen – hebben bovendien een voorbeeldfunctie. “Dat betekent bij de Datateam®methode dat ze zelf ook data gebruiken. En ze stimuleren anderen dat te doen. Als iemand bijvoorbeeld tegen je zegt dat de resultaten in de brugklas bij Engels laag zijn, vanwege het lage niveau op de basisschool, kun je vragen: vertel eens, hoe weet je dat? Maak het belang van data groot.”
En hoe motiveer je leraren voor een nieuwe aanpak? Het helpt om te laten zien wat de methode de leerlingen brengt. Anne geeft een voorbeeld. “In mijn vorige school was er veel afstroom. We ontdekten – op basis van data – dat we te weinig aandacht hadden voor leren leren. We zijn leerlingen leervaardigheden gaan bijbrengen en dat heeft effect gehad. Daar worden leraren enthousiast van.”
Geen snelle oplossing
Tot slot benadrukt Anne dat de Datateam®methode geen quick fix is: “Als je leraren wilt bekwamen in het gebruiken van data voor onderwijsverbetering, heb je minimaal twee à drie jaar nodig. Daarnaast kost het tijd om het werken met data voor onderwijsverbetering een routine te maken. Dus: stick to the plan.”
Meer weten?
Meer weten over Annes promotieonderzoek? Lees haar artikelen:
Onze adviseurs staan voor je klaar
Expertis Onderwijsadviseurs begeleidt scholen bij het gezamenlijk ontwikkelen van een compact schoolplan. In enkele bijeenkomsten werk je als schoolteam toe naar een compact schoolplan dat vertaald wordt naar en doorleefd wordt in de praktijk. Wil je aan de slag met een compact schoolplan bij jouw school/scholen? Neem contact op met onze onderwijsadviseurs.
Gert Gelderblom
Expertis en de Datateam®methode
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Kwaliteitszorg en schoolontwikkeling.
Leergang Onderwijskundig Leiderschap
Leergang Beleidsmedewerker Onderwijs en Kwaliteit po
Leergang Professionele Leergemeenschappen
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over het thema Kwaliteitszorg en schoolontwikkeling met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
‘Het gaat niet om onderwijsvernieuwing maar om onderwijsverbetering’
Onderwijsvernieuwing is geen doel op zich. Vernieuwingen dragen niet per definitie bij aan beter onderwijs. Hoe keren we het tij naar bewezen effectieve interventies?
Verdeel en heers? Niet in mijn team!
Ontdek hoe het model van Anthony Muhammad schoolleiders helpt teamgedrag te begrijpen en een positieve, lerende schoolcultuur te creëren.
Evidence-informed veranderen: hoe doe je dat?
Prof. dr. Kristin Vanlommel onderzoekt hoe evidence-informed verandering in het onderwijs slaagt. Succes begint met visie, cultuur en het innovatief vermogen van leraren en leiders.
Meer weten over Kwaliteitszorg en schoolontwikkeling
Heb je zicht op de onderwijskwaliteit van jouw school? Hoe kunnen we deze kwaliteit duurzaam verbeteren en risico’s op tijd signaleren? Expertis Onderwijsadviseurs werkt samen met scholen en besturen om de kwaliteitszorg verder te versterken.
Herregistratie Schoolleidersregister
Herregistreer je als schoolleider
Herregistreer je als schoolleider in het Schoolleidersregister PO én versterk de onderwijskwaliteit met ons brede aanbod aan gecertificeerde opleidingen en trainingen!
