Het curriculaire spinnenweb als fundament voor kleuteronderwijs
Het curriculaire spinnenweb helpt scholen een samenhangende visie op kleuteronderwijs te ontwikkelen. Basisschool De Rots laat zien hoe dit model richting geeft, keuzes verduidelijkt en teams verbindt.
Een kijkje in de praktijk: Van schoolvisie naar visie op het jonge kind
In een eerder artikel liet basisschool De Rots uit Ede zien hoe zij hun algemene schoolvisie hebben vertaald naar een visie op onderwijs aan het jonge kind. De visie op het jonge kind is een belangrijke stap naar beter onderwijs. Een duidelijke visie geeft richting, zorgt voor focus in het team én is het uitgangspunt bij het maken van keuzes. Voor veel scholen een relevant thema, maar waar te beginnen, als je aan een samenhangend aanbod voor het kleuteronderwijs wilt werken? Het curriculaire spinnenweb (Van den Akker, 2003) biedt uitkomst. Een artikel door jonge kind-specialist Ruth Heuvelman, met medewerking van professor emeritus Jan van den Akker.
Door: Ruth Heuvelman, met medewerking van Jan van den Akker
Voor veel scholen een relevant thema, maar waar te beginnen, als je aan een samenhangend aanbod voor het kleuteronderwijs wilt werken?
Het curriculaire spinnenweb
Professor emeritus Van den Akker, grondlegger van het curriculaire spinnenweb en (als voorzitter van de Raad van Toezicht) betrokken bij Expertis Onderwijsadviseurs, vertelt: “Vanuit de wetenschap was wel bekend wat de essentiële bestanddelen van een curriculum zijn. Ook leert de wetenschap ons veel over effectieve didactiek. Echter zag ik jarenlang vooral hoe het in de praktijk mis kon gaan, wanneer scholen met visie- en curriculumontwikkeling aan de slag gingen. Er werden onbedoeld zaken over het hoofd gezien, waardoor de samenhang belemmerd werd. De brug van de wetenschap naar de onderwijspraktijk ontbrak. Om scholen te ondersteunen ontwikkelden we – in oorsprong vanuit de Universiteit Twente en later verder vanuit de SLO – het curriculaire spinnenweb. Een tool die scholen helpt de visie en de hoofddoelen van het onderwijs uit te werken naar andere belangrijke onderdelen van het curriculum.”
“Ik zag jarenlang vooral hoe het in de praktijk mis kon gaan, wanneer scholen met visie- en curriculumontwikkeling aan de slag gingen.”
In het curriculaire spinnenweb staat de visie centraal, ofwel: waartoe leren de leerlingen? Het vormt de kern en het uitgangspunt van het onderwijs. In relatie tot de visie worden de verschillende onderdelen van het spinnenweb verder uitgewerkt. Aan de hand van de visie op het kleuteronderwijs geef je als onderbouwteam vervolgens antwoord op vragen als: Hoe begeleid je het spelen en leren van jonge kinderen? Hoe ziet je speel- en leeromgeving eruit? En hoe volg je de ontwikkeling van jonge kinderen? Het spinnenweb is een model dat schoolteams helpt om antwoord te geven op negen essentiële vragen rondom de visie.
“Het spinnenweb biedt houvast om over het curriculum te praten.”
Van schoolvisie naar onderwijs aan de onderbouw
De visie van de school is de basis voor het onderwijs aan de leerlingen. De drie meest gebruikte visies op onderwijs aan kleuters zijn ervaringsgericht, ontwikkelingsgericht en programmagericht onderwijs (Hilkens, 2020). Het visietraject rondom onderwijs aan het Jonge Kind dat Expertis begeleidt, maakt de vertaalslag van een algemene schoolvisie naar een visie specifiek op onderwijs aan het jonge kind. Hier wordt onder andere het door SLO ontwikkelde visiespel jonge kind bij ingezet. Dit visiespel is gebaseerd op het curriculaire spinnenweb. Recente wetenschappelijke onderzoeken liggen aan de basis hiervan. Aan de hand van prikkelende stellingen op basis van de drie meest gangbare visies op onderwijs aan kleuters, gaat het team tijdens het visietraject met elkaar het gesprek aan. Zo ontstaan er waardevolle inzichten.
Van den Akker vult aan: “De samenhang die het spinnenweb visualiseert, is van wezenlijk belang. Als één van de verschillende aspecten geen of te weinig aandacht krijgt, maakt dat het curriculum kwetsbaar. Juist door via het spinnenweb alle facetten met het hele schoolteam te behandelen, vergroot je de kans om tot succesvolle curriculumontwikkeling te komen.”
“Juist door via het spinnenweb alle facetten met het hele schoolteam te behandelen, vergroot je de kans om tot succesvolle curriculumontwikkeling te komen.”
Overeenstemming door uitwisseling
‘Zou jij eens kunnen beschrijven hoe het aanbod er bij jou in de groep uitziet?’ Een vraag die gesteld werd binnen een team dat ik begeleid. Een vraag die de start was voor een open en eerlijk gesprek met elkaar over visie en de onderlinge verschillen en overeenkomsten. Uitwisseling staat centraal tijdens de bijeenkomsten. In alle openheid worden er vragen gesteld. Zijn de verschillen onderling echt zo groot, of lijkt dat vaak maar zo? Tijdens visietrajecten signaleer ik regelmatig dat er door uitwisseling overeenstemming ontstaat. Zo worden er doordachte keuzes gemaakt.
Buiten de bestaande kaders denken
Het mooie van deze manier van werken en in gesprek gaan met elkaar is dat het brede vragen rondom onderwijs oproept. Waartoe geef je les? En hoe doe je dat? We merken dat elke deelnemer hierdoor, zowel individueel als in teamverband, gedwongen wordt om goed na te denken over wat het doel van onderwijs is, en hoe je dat doel gaat realiseren. Teams die door Expertis begeleid worden geven aan het waardevol en prettig te vinden om hier als team echt de tijd voor te nemen en met een externe jonge kind-specialist het gesprek hierover aan te gaan. Wanneer we samen met een onderbouwteam werken aan een visie op onderwijs aan het jonge kind, is het cruciaal dat het hele schoolteam achter deze visie staat. In trajecten gaan we daar actief mee aan de slag. Van den Akker vult aan: “Een grondige analysefase is essentieel. Een curriculum is in de praktijk alleen succesvol als het door een heel team gedragen wordt, en niet afhangt van enkele teamleden. Wil je iets duurzaams bouwen, dan zal iedereen zich daartoe moeten verhouden.”
De aanpak maakt iedereen bewust van overeenkomsten en verschillen binnen het team. Als tijdens het visietraject blijkt dat de onderlinge verschillen toch niet zo groot blijken te zijn als eerder gedacht, zie je de opluchting. Hierdoor komt er meer begrip voor elkaar, waardoor er ook meer ruimte ontstaat voor het gesprek over de verschillen. Het spinnenweb geeft daarnaast een stevige theoretisch gefundeerde basis voor de praktische uitwerking en vertaling van de visie naar de groepen in de onderbouw. Dit komt weer ten goede aan goed onderwijs voor alle kinderen.
Van den Akker vervolgt: “Het spinnenweb maakt het geheel visueel en breed gedragen, zodat deze echt gaat leven in schoolteams. Ik zie scholen in verschillende vormen werken met het spinnenweb. Van een groot vloerkleed in de lerarenkamer met de afbeelding van het spinnenweb erop, tot aan een poster op de muur. Door er steeds weer bij stil te staan, is het web een organisch geheel dat constant in beweging is.”
“Een curriculum is in de praktijk alleen succesvol als het door een heel team gedragen wordt, en niet afhangt van enkele teamleden.”
Onze adviseurs staan voor je klaar
Een goede visie geeft richting aan het onderwijs, zorgt voor focus in het team en dient ter onderbouwing van keuzes. Hierdoor weet je waar je naartoe werkt met de leerlingen en kun je daar doelgericht mee aan de slag. Wil je aan de slag met een visie op het jonge kind? Neem contact op met onze onderwijsadviseur.
Marjan van der Maas
Basisschool De Rots bouwde aan een krachtige visie op kleuteronderwijs
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Jonge kind.
Masterclass Leidinggeven aan de onderbouw
Opleiding Jonge Kind Specialist
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over Jonge kind met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
De PLG in het kindcentrum
Een professionele leergemeenschap in het kindcentrum versterkt de doorgaande lijn van peuter naar kleuter. Marjan van der Maas deelt ervaringen en opbrengsten uit de praktijk.
Hoe beweging de rekenontwikkeling kan ondersteunen
Kim Borsen en Sherrill Woldberg-Wels laten zien hoe leraren de beweegdrang van jonge kinderen kunnen inzetten om het rekenonderwijs te versterken en te verdiepen.
Kleuters rekenen beter door prentenboeken
Leestips december 2022: Voorlezen van prentenboeken stimuleert niet alleen taal, maar ook rekenen. Ontdek hoe wiskundige vragen en gerichte focus kleuters helpen beter te leren rekenen.
Meer over het jonge kind
In de vroege kinderjaren wordt het fundament gelegd voor de verdere ontwikkeling. Of het nu gaat om het ontwikkelen van een visie en een beredeneerd aanbod of begeleiding bij het spelend leren, onze adviseurs zijn gespecialiseerd in het jonge kind. Samen werken we aan een beredeneerd aanbod met ruimte voor spel en instructie.
Leestips van de maand
Schat aan kennis
Iedere maand delen we een handig overzicht met leestips over alles wat ertoe doet op het gebied van het jonge kind. Bekijk onze selectie artikelen uit vakbladen, blogs en andere kanalen biedt voor een schat aan kennis en inspiratie voor een stevige, onderbouwde basis voor het jonge kind!
