CPB-rapport: ‘sprake van kansenongelijkheid’
CPB-onderzoek toont grote verschillen in doorstroom tussen scholen. Het nieuwe doorstroomrecht moet gelijke kansen bevorderen voor elke leerling in het voortgezet onderwijs.
De doorstroomcijfers van scholen in het voortgezet onderwijs lopen sterk uiteen.
Op de ene school kun je als leerling gemakkelijker doorstromen naar een hoger niveau dan op de andere school. Zo luidt een van de conclusies uit het onderzoeksrapport dat het Centraal Planbureau (CPB) in februari 2022 publiceerde. Het CPB bracht het stapelgedrag in de jaren 2004-2020 in kaart. Wat blijkt? Het lijkt eerder moeilijker dan makkelijker geworden om diploma’s te stapelen in het voortgezet onderwijs.
Er zijn grote verschillen in het doorstroomgedrag van scholen in het voortgezet onderwijs. Tot 2020 mochten middelbare scholen zelf beslissen welke eisen zij wilden stellen om te bepalen wanneer een leerling naar een hoger schoolniveau mocht. Wilden leerlingen met een vmbo-diploma naar de havo, of met een havo-diploma naar het vwo? De eisen die scholen daaraan verbonden, konden per school verschillend zijn. Waar een school met soepelere eisen zo’n 35% van de vmbo-leerlingen liet doorstromen naar de havo, bleef het percentage bij de strengste scholen steken op 5%. Gemiddeld stapelde 17% van de vmbo-t’ers een havo-opleiding op het diploma, en 6% van de havisten klom naar het vwo.
Uit het rapport van het CPB blijkt echter dat scholen waar veel leerlingen doorstroomden – scholen met een minder selectief beleid – geen lagere slagingspercentages onder de stapelaars behaalden. Bovendien eindigden de leerlingen op deze scholen vaker op het hoger onderwijs dan leerlingen op scholen met relatief weinig stapelaars. Kortom: er is sprake geweest van kansenongelijkheid.
“Het lijkt eerder moeilijker dan makkelijker geworden om diploma’s te stapelen in het voortgezet onderwijs.”
Verschillen tussen groepen leerlingen
Het CPB-rapport toont niet alleen de verschillen tussen scholen aan, maar ook de verschillen tussen groepen leerlingen. Leerlingen met een migratieachtergrond stapelen vaker. Door de jaren heen zijn relatief gezien meer vrouwen en leerlingen uit huishoudens uit het hoogste en laagste inkomensgroep gaan doorstromen naar hogere niveaus. Verder stromen leerlingen uit zeer sterk verstedelijkte gebieden het vaakst door.
Het tij keren
In 2020 kwam er een zogeheten ‘doorstroomrecht’ voor leerlingen met een vmbo- of havo-diploma. Dit houdt in dat scholen geen eigen selectie meer mogen voeren op wie doorstroomt naar een hoger niveau. Het doorstroomrecht moet eerlijke kansen mogelijk maken en duidelijkheid bieden voor ouders en leerlingen. Toekomstig onderzoek moet echter nog uitwijzen of dit doorstroomrecht ook echt effectief gaat zijn voor kansengelijkheid.
Leestip
Wat is eerlijk? Werken aan kansengelijkheid in het onderwijs – Marijke van Vijfeijken
Gelijke kansen in het onderwijs is een veelbesproken maatschappelijk thema. Het is een complex onderwerp en de opvattingen over wat gelijke kansen precies inhouden, kunnen sterk uiteenlopen. Zeker is dat schoolsucces gevolgen heeft voor iemands maatschappelijke positie en dat de leefsituatie waarin kinderen opgroeien, gevolgen heeft voor hun kansen in het onderwijs.
Het boek ‘Wat is eerlijk? Werken aan kansengelijkheid in het onderwijs’ bespreekt vraagstukken rond het thema gelijke kansen binnen het onderwijs.
Centraal Planbureau. (2022). Stapelen in het onderwijs. Geraadpleegd op 15 februari 2022, van https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/CPB-Notitie-Stapelen-in-het-voortgezet-onderwijs.pdf
Onze adviseurs staan voor je klaar
Bij Expertis staan we voor eerlijke kansen voor alle leerlingen. Daarom gaan we uit van hoge verwachtingen en excellent onderwijs. Benieuwd hoe je kunt bijdragen aan eerlijke kansen? Neem contact op met onze adviseur.
Sherrill Woldberg
Lees het volledige rapport
Academie
Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Didactisch handelen.
Opleiding EDI voor instromers
Opleiding EDI-coach in het primair onderwijs
Lerend netwerk: Effectief lesgeven in groep 7 en 8
Meer kennis over dit thema
Verrijk je kennis over didactisch handelen met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!
Differentiëren moeilijk? 3 eenvoudige tips
Sherrill Woldberg deelt drie praktische tips om te differentiëren: ken de leerlijnen, observeer tijdens instructie en evalueer lessen om in te spelen op verschillen in de klas.
Discussie over Directe Instructie
Symen van der Zee en Rogier Stappers geven een genuanceerde kijk op directe instructie en bieden schoolleiders handvatten om didactische keuzes doordacht toe te passen.
Het succes van EDI verklaard
Ina Cijvat en Tony van Dalen bespreken waarom het EDI-lesmodel zo succesvol is en lichten de belangrijkste kenmerken van effectieve instructie uit het boek EDI 2.0 toe.
Meer over Didactisch handelen
Vanuit de wetenschap weten we: het versterken van de vaardigheden van de leraar verbetert de kwaliteit van het onderwijs en daarmee de leerresultaten van leerlingen. Expertis werkt aan de basis die iedere leraar nodig heeft. Van Expliciete Directe Instructie tot aan differentiatie en formatief handelen.
Verdiepen in Expliciete Directe Instructie (EDI)?
Expliciete Directe Instructie is een onderbouwd, effectief lesmodel dat hoge leerresultaten oplevert. Benieuwd naar de artikelen, kennisclips, whitepapers en minigidsen over EDI? Bekijk onze lees- en kijktips, laat je inspireren door andere scholen én ontdek hoe je EDI kunt toepassen in jouw onderwijs!
