Home Kennis Artikel uit vakblad Aan de slag met leerkrachtverwachtingen

Bestuurlijk handelen en leiderschapPrimair onderwijsArtikel uit vakblad

Aan de slag met leerkrachtverwachtingen

Dit artikel in BSM biedt handvatten om leerkrachtverwachtingen positief te beïnvloeden en zo kansenongelijkheid binnen de school terug te dringen.

PDF downloaden

Van onbewuste aannames naar gelijke kansen

Dit artikel in BSM biedt handvatten om leerkrachtverwachtingen positief te beïnvloeden en zo kansenongelijkheid binnen de school terug te dringen.

Twee leerlingen met vergelijkbare capaciteiten kunnen een verschillend schooladvies krijgen of anders worden benaderd in de klas. Dergelijke kleine verschillen kunnen op termijn grote gevolgen hebben voor de onderwijskansen van leerlingen. Zo kan een afwijkend schooladvies betekenen dat leerlingen een langere route moeten afleggen om hetzelfde niveau te bereiken of moeilijker toegang krijgen tot hogere onderwijsniveaus. De verschillen in onderwijskansen naar achtergrond kunnen ontstaan door een verschil in leerkrachtverwachtingen. Onder meer sociaaleconomische achtergrond en etniciteit van leerlingen beïnvloeden onbewuste leerkrachtverwachtingen en creëren ongelijkheid in onderwijskansen (Onderwijsinspectie, 2024).

Voor schoolleiders kan het een complex vraagstuk zijn: hoe help je leerkrachten hun (onbewuste) verwachtingen te herkennen en waar mogelijk bij te stellen? In dit artikel in BSM geven de auteurs handvatten om via gerichte interventies, zoals trainingen en reflectie, leerkrachtverwachtingen positief te beïnvloeden.

Literatuurlijst

Babad, E. (1992). Teacher expectancies and nonverbal behavior, in R.S. Feldman (Ed), Applications of nonverbal behavioral theories and research. (Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates), 167-190.
Bouttaouane, R. (2023) Benut het leerpotentieel van alle leerlingen. Instondo
Brophy, J. E. (1983). Research on the self-fulfilling prophecy and teacher expectations. Journal of Educational Psychology, 75(5), 631-661.
Brophy, J. E., & Good, T. L. (1974). Teacher-student relationships: Causes and consequences. Holt, Rinehart & Winston.
Cooper, H. M., & Tom, D. Y. H. (1984). Teacher expectation research: A review with implications for classroom instruction. The Elementary School Journal, 85, 76–89. doi:10.1086/461393
Coussement, S. & Dejonckheere, P. (2024). Leidraad Onderwijs vanuit hoge verwachtingen. Stichting Leerpunt. Hertaling van Van den Bergh, L., Van Amerongen, M., Gunsch, R., Timmermans, M. & Timmermans, A. (2021). Leidraad Onderwijs vanuit hoge verwachtingen. Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek.
De Boer, H., Bosker, R. J., & Van der Werf, M. P. C. (2010). Sustainability of teacher expectation biaseffects on long-term student performance. Journal of Educational Psychology, 102, 168–179.doi:10.1037/a0017289
De Boer, H., Timmermans, A. C., & Van Der Werf, M. P. C. (2018). The effects of teacher expectation interventions on teachers’ expectations and student achievement: narrative review and meta-analysis. Educational Research and Evaluation, 24(3-5), 180-200. https://doi.org/10.1080/13803611.2018.1550834
Ennis, C. D. (1995). Teachers’ responses to noncompliant students: The realities and consequences of a negotiated curriculum. Teaching and Teacher Education, 11, 445–460.
Ennis, C. D. (1998). Shared expectations: Creating a joint vision for urban schools. In J. Brophy (Ed.), Advances in research on teaching. Expectations in the classroom (pp. 151–182). CT: JAI Press.
Fazio, R. H., & Olson, M. A. (2014). The MODE model: Attitude-behavior processes as a function of motivation and opportunity. In J. W. Sherman, B. Gawronski & Y. Trope (Eds.), Dual process theories of the social mind (pp. 155-171). Guilford.
Fiske, S. T., & Neuberg, S. L. (1990). A continuum of impression formation, from category-based to individuating processes: Influences of information and motivation on attention and interpretation. Advances in Experimental Social Psychology, 23, 1–74.
Hargreaves, A. and Fullan, M. (2012), Professional Capital: Transforming Teaching in Every School, Teachers College Press, New York, NY.
Hattie, J. & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77, 81-112.
Inspectie van het onderwijs, Nederland. (2021). De staat van het onderwijs 2021 (Nr. 75964). Onderwijsinspectie. https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/rapporten/2021/04/14/de-staat-van-het-onderwijs-2021
Inspectie van het onderwijs, Nederland. (2024). De staat van het onderwijs 2024. Onderwijsinspectie. https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/rapporten/2024/04/17/rapport-de-staat-van-het-onderwijs-2024
Jussim, L., Robustelli, S. L., & Cain, T. R. (2009). Teacher expectations and self-fulfilling prophecies. In K. R. Wenzel & A. Wigfield (Eds.), Handbook of motivation at school (pp. 349–380). Routledge/Taylor & Francis Group.
Jussim, L., & Eccles, J. S. (1992). Teacher expectations: II. Construction and reflection of student achievement. Journal of Personality and Social Psychology, 63(6), 947–961. https://doi.org/10.1037/0022-3514.63.6.947
Jussim, L., Eccles, J., & Madon, S. J. (1996). Social perception, social stereotypes, and teacher expectations: Accuracy and the quest for the powerful self-fulfilling prophecy. Advances in experimental social psychology, 29, 281–388.
Leithwood, K., & Seashore Louis, K. (2012). Linking Leadership to Student Learning. Jossey-Bass.
Luft, J., & Ingham, H. (1961). The Johari Window: a graphic model of awareness in interpersonal relations. Human relations training news, 5(9), 6-7
McKown, C., & Weinstein, R. S. (2008). Teacher expectations, classroom context, and the achievement gap. Journal of School Psychology, 46, 235–261. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2007.05.001.
Merton, R. K. (1957). Social theory and social structure. New York: Free Press.
Nickerson, R. S. (1998). Confirmation bias: A ubiquitous phenomenon in many guises. Review of General Psychology, 2(2), 175–220. DOI: 10.1037/1089-2680.2.2.175.
Onderwijskennis. (2023, mei). Leidraad: Onderwijs vanuit hoge verwachtingen [PDF]. NRO / Onderwijskennis. Geraadpleegd van https://www.onderwijskennis.nl/sites/onderwijskennis/files/media-files/leerkrachtverwachtingen_v2.pdf
Pit-ten Cate, I. M., & Glock, S. (2018). Teachers’ attitudes towards students with high- and low-educated parents. Social Psychology of Education: An International Journal, 21(3), 725–742. https://doi.org/10.1007/s11218-018-9436-z.
Research for Better Schools. (1987). Teacher expectations action packet. Research, strategies and programmes for special populations. Philadelphia, PA: Author.
Riley, T., & Ungerleider, C. (2012). Self-fulfilling prophecy: How teachers’ attributions, expectations and stereotypes influence the learning opportunities afforded Aboriginal students. Canadian Journal of Education, 35, 303–333.
Rubie-Davies, C., Hattie, J., & Hamilton, R. (2006). Expecting the best for students: Teacher expectations and academic outcomes. British Journal of Educational Psychology, 76, 429–444. doi:10.1348/000709905X53589
Rubie-Davies, C. M. (2015). Becoming a high expectation teacher: Raising the bar. New York: Routledge.
Sociaal-Economische Raad (2021). Gelijke kansen in het onderwijs: structureel investeren in kansengelijkheid voor iedereen. https://www.ser.nl/nl/Publicaties/gelijke-kansen-onderwijs
Sorhagen, N. S. (2013). Early teacher expectations disproportionately affect poor children’s high school performance. Journal of Educational Psychology, 105, 465–477. https://doi.org/10.1037/a0031754.
Tyler, K. M., & Boelter, C. M. (2008). Linking black middle school students’ perceptions of teachers’ expectations to academic engagement and efficacy. The Negro Educational Review, 59(1–2), 27–44.
Van den Bergh, L., Denessen, E., Hornstra, L., Voeten, M., & Holland, R. W. (2010). The implicit prejudiced attitudes of teachers: Relations to teacher expectations and the ethnic achievement gap. American Educational Research Journal, 47, 497–527. doi:10.3102/0002831209353594
Van den Bergh, L., van Amerongen, M., Gunsch, R., Timmermans, M., & Timmermans, A. (2021). Leidraad: onderwijs vanuit hoge verwachtingen. NRO.
Van de Werfhorst, H. G., & Mijs, J. J. (2007). Onderwijsdifferentiatie en ongelijkheid: Nederland in vergelijkend perspectief. AIAS / ASSR. https://pure.uva.nl/ws/files/4149820/79045_291018.pdf
Wang, S., Rubie-Davies, C., & Meissel, K., (2018) A systematic review of the teacher 85 expectation literature over the past 30 years, Educational Research and Evaluation, 24, 124-179, doi: 10.1080/13803611.2018.1548798
Voerman, L. (2021). Hoge verwachtingen gaan over (n)u. Openbare les. Hogeschool Rotterdam.
Voerman, L. & Faber, A. (2024). De verwarring over hoge verwachtingen: manage je microverwachtingen. Hogeschool Rotterdam.

Onze adviseurs staan voor je klaar

Wil je meer informatie of heb je vragen? Neem gerust contact op met onze onderwijsadviseur.

Karin Versloot

Primair onderwijs

“Goed onderwijs? Effectieve instructie en hoge verwachtingen!”

Caroline van Leijenhorst

Primair onderwijs

“Goed onderwijs gaat over vakmanschap. De kunst van het lesgeven en de wetenschap van het leren.”

Onderwijsadviseur Caroline van Leijenhorst

Florianne Bonhof

Primair onderwijs

“We weten wat werkt en wat goed onderwijs is, dus laten we iedere leerling de kans geven om hiervan te profiteren!”

Academie

Professionaliseren begint bij Expertis. Inzichten vanuit de wetenschap vertalen we naar de dagelijkse praktijk. Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen het thema Bestuurlijk handelen en leiderschap.

Bestuurlijk handelen en leiderschapProfessionele schoolcultuurPrimair & voortgezet onderwijs

Masterclass Professionele Schoolcultuur

Dit aanbod vindt plaats op meerdere locaties en data. Klik hieronder voor meer informatie.

Volgende editie:

Amersfoort

di 6 oktober 2026

Bestuurlijk handelen en leiderschapKwaliteitszorg en schoolontwikkelingPrimair & voortgezet onderwijs

Leergang Onderwijskundig Leiderschap

Dit aanbod vindt plaats op meerdere locaties en data. Klik hieronder voor meer informatie.

Volgende editie:

Amersfoort

do 29 oktober 2026

Bestuurlijk handelen en leiderschapKwaliteitszorg en schoolontwikkelingPrimair & voortgezet onderwijs

Leergang Professionele Leergemeenschappen

Volgende editie:

Amersfoort

vr 8 januari 2027

Bekijk alle items

Lees ook deze vakblad-artikelen

In onze kennisbank staan artikelen en handelingswijzers die geschreven zijn door adviseurs en vakexperts van Expertis. De artikelen zijn gerubriceerd op thema. De meeste artikelen zijn eerder gepubliceerd geweest in gerenommeerde onderwijstijdschriften. Wij baseren ons in onze publicaties op inzichten uit (internationaal) wetenschappelijk onderzoek. Neem gerust contact op met de betreffende adviseur wanneer je door wilt spreken over de inhoud van een artikel.

Artikel uit vakblad

Bestuurlijk handelen en leiderschapKwaliteitszorg en schoolontwikkelingPrimair & voortgezet onderwijs

Het professionaliseren van leraren

Gert Gelderblom onderzoekt hoe gerichte professionalisering van leraren leidt tot beter leren van leerlingen en welke rol de schoolleider speelt in dit leerproces.

Artikel uit vakblad

Bestuurlijk handelen en leiderschapProfessionele schoolcultuurPrimair & voortgezet onderwijs

Hoe professioneel is uw schoolcultuur?

Een professionele schoolcultuur versterkt ontwikkeling én onderwijskwaliteit. Hoe staat jouw school ervoor? Onderwijsadviseur Simone Kessels deelt inzichten om samenwerking, koers en feedback te verbeteren.

Artikel uit vakblad

Bestuurlijk handelen en leiderschapKwaliteitszorg en schoolontwikkelingPrimair onderwijs

Waarom zijn opbrengstgerichte scholen succesvol?

Opbrengstgerichte scholen presteren beter doordat vooral school- en leerkrachtfactoren het verschil maken. Gert Gelderblom onderzocht wat succesvolle scholen kenmerkt en deelt confronterende maar leerzame inzichten.

Bekijk meer items

Meer kennis over dit thema

Verrijk je kennis over Bestuurlijk handelen en leiderschap met onderstaande artikelen, downloads, video’s en meer. Zo versterk je het onderwijs binnen jouw school of scholen!

Vrouwelijke schoolleider zit aan een tafel en glimlacht terwijl ze in een opengeslagen boek leest.

Artikel

Bestuurlijk handelen en leiderschapProfessionele schoolcultuurPrimair & voortgezet onderwijs

“De aandacht voor het thema ‘professionele schoolcultuur’ blijft groeien”

Henk Galenkamp en Jeannette Schut benadrukken dat cultuurverandering de basis is voor kwaliteitsverbetering. Hun vernieuwde handboek biedt richting voor een professionele schoolcultuur.

Schoolleiders en leraren overleggen tijdens een bijeenkomst; twee collega’s presenteren bij een flip-over met grafieken, terwijl anderen aan tafel luisteren en meedenken.

Praktijkverhaal

Bestuurlijk handelen en leiderschapPrimair onderwijs

Zo kun je M-toetsen aangrijpen om er als school beter van te worden

Hoe maak je van M-toetsen meer dan een routine? Scholengroep Veluwezoom gebruikt toetsresultaten voor scherpe zelfevaluaties en gerichte verbeteringen in het onderwijsproces.

Artikel uit vakblad

Bestuurlijk handelen en leiderschapKwaliteitszorg en schoolontwikkelingPrimair onderwijs

Waarom zijn opbrengstgerichte scholen succesvol?

Bekijk meer items

Een vrouw staat buiten in een groene omgeving met bomen en gras. De persoon draagt een licht shirt en een donker jasje, een bril en een horloge, en houdt een notitieboek of map vast. Op de achtergrond zijn paden en bomen zichtbaar.

Meer over Bestuurlijk handelen en leiderschap

Bekijk hier ons aanbod aan opleidingen, leergangen, masterclasses en congressen binnen de thema’s Professionele schoolcultuur en Bestuurlijk handelen en leiderschap.

Bekijk het thema

Ascenda herregistratie

Herregistreer je als schoolleider

Herregistreer je in Ascenda (voorheen Schoolleidersregister PO) én versterk de onderwijskwaliteit met ons brede aanbod aan gecertificeerde opleidingen en trainingen!

Bekijk het aanbod